Debaty sejmoweIX Kadencja

Interpelacja w sprawie opodatkowania podatkiem od towarów i usług czynności przeniesienia części majątku spółki akcyjnej w ramach podziału przez wydzielenie - ponowna

   Minister uchylił się od udzielenia wyczerpującej odpowiedzi na pytanie przedstawione przez interpelantów, powołując się na okoliczności faktyczne, od których będzie każdorazowo uzależnione jego stanowisko w sprawie będącej przedmiotem interpelacji.    Przedmiotem interpelacji jest ściśle określony problem traktowania na gruncie przepisów ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług, zwaną dalej w skrócie ˝ustawą o VAT˝, skutków w zakresie opodatkowania zdarzeń stanowiących normatywne konsekwencje określonych przekształceń kapitałowych w ramach spółek prawa handlowego, w szczególności podziału spółki w drodze tzw. podziału przez wydzielenie.    W odpowiedzi na postawione w interpelacji pytanie ˝Czy biorąc pod uwagę specyficzny charakter ekonomiczny oraz prawny podział przez wydzielenie, obejmującego czynności podejmowane poza sferą prowadzonej przez dane podmioty standardowej działalności gospodarczej, a także mając na względzie regulacje Unii Europejskiej oraz szereg opartych na nich regulacji polskich dążących do zapewnienia neutralności podziału zarówno na gruncie przepisów prawa gospodarczego, jak i podatkowego, przeniesienie składników majątku w ramach podziału przez wydzielenie, dokonanego na podstawie art. 529 § 1 pkt 4 KSH, pozostawać będzie poza zakresem zdarzeń podlegających opodatkowaniu w świetle przepisów polskiej ustawy o VAT˝ minister, powołując się na przedmiotowe przepisy ustawy o VAT, w krańcowo odmienny sposób traktujące operację podziału przez wydzielenie, stwierdził, iż o tym czy w danej sytuacji podziału spółki w ramach podziału przez wydzielenie dokonanej na podstawie art. 529 § 1 pkt 4 Kodeksu spółek handlowych będziemy mieli do czynienia z transakcją opodatkowania podatkiem VAT, czy też nie, będą decydowały okoliczności faktyczne związane z konkretną transakcją.    Odpowiedź taka niestety nie rozwiewa wątpliwości interpretacyjnych podniesionych w interpelacji, co więcej, powyższe wątpliwości mogą zniechęcać polskich przedsiębiorców do dokonywania przekształceń w drodze podziału, w tym w szczególności w drodze podziału przez wydzielenie, co może skutkować obniżeniem ich konkurencyjności w stosunku do przedsiębiorców zagranicznych. Niezwykle istotne jest zatem wyraźne określenie skutków na gruncie polskich przepisów ustawy o VAT, czy operacja podziału przez wydzielenie jest operacją neutralną podatkowo z punktu wiedzenia polskich regulacji VAT. Ponadto, jak wspomniano w interpelacji, specyficzne cechy podziału przez wydzielenie znajdują, w pewnym zakresie, odzwierciedlenie w treści art. 93c Ordynacji podatkowej. Unormowanie zawarte w przedmiotowym przepisie precyzuje warunki następstwa podatkowego (sukcesji podatkowej), wynikającej bezpośrednio z sukcesji uniwersalnej, będącej skutkiem podziału przez wydzielenie dokonanego na gruncie regulacji KSH. Zgodnie z treścią ww. przepisu, osoby prawne przejmujące występują, z dniem podziału lub z dniem wydzielenia, we wszelkie przewidziane w przepisach prawa podatkowego prawa i obowiązki osoby prawnej dzielonej pozostające w związku z przydzielonymi im w planie podziału składnikami majątku. W przypadku podziału przez wydzielenie powyższą zasadę stosuje się, jeżeli majątek przejmowany na skutek podziału, a także majątek osoby prawnej dzielonej, stanowi zorganizowaną część przedsiębiorstwa.    Na gruncie przepisów podatkowych przyznaje się zatem specjalny status przekształceniom prawnym dokonywanym w formie podziału przez wydzielenie. Stąd wszelkie czynności związane z podziałem przez wydzielenie (w tym przeniesienie określonych składników majątkowych spółki dzielonej) nie powinny być rozpatrywane w kontekście majątkowych spółki dzielonej) nie powinny być rozpatrywane w kontekście operacji gospodarczych wykonywanych przez podmiot dzielony oraz podmiot przejmujący w ramach prowadzonej przez nich działalności gospodarczej. Są one bowiem określoną w planie podziału normatywną konsekwencją zastosowanej metody przekształcenia struktury danej osoby prawnej. Niemniej jednak brak jest specyficznych regulacji dotyczących instytucji prawnej podziału przez wydzielenie na gruncie ustawy o VAT. W konsekwencji, analiza przepisów o VAT rodzi wątpliwości, czy przeniesienie składników majątku spółki dzielonej, dokonane w ramach przekształceń kapitałowych w drodze podziału przez wydzielenie powinno być traktowane jako czynność podlegająca opodatkowaniu VAT. W efekcie, w celu określenia na gruncie podatku VAT właściwego traktowania zdarzeń stanowiących normatywne konsekwencje dokonania podziału przez wydzielenie, należy, z braku szczególnych regulacji, odnieść się do generalnej definicji czynności podlegających opodatkowaniu VAT.    W szczególności, w świetle przepisów ustawy o VAT, opodatkowaniu tym podatkiem podlegają następujące czynności wykonywane za wynagrodzeniem:    1) dostawa towarów, rozumiana jako przeniesienie prawa do rozporządzenia towarem jak właściciel (art. 7 ust. 1 w zw. Z art. 5 ust. 1 ustawy o VAT);    2) świadczenie usług, rozumiane jako każde świadczenie niestanowiące dostawy towarów (art. 8 ust. 1 w zw. art. 5 ust. 1 ustawy o VAT).    W świetle powyższych regulacji uznanie dokonanego na podstawie KSH podziału przez wydzielenie jako operacji obejmującej zdarzenia podlegające opodatkowaniu VAT wydaje się wysoce problematyczne, biorąc pod uwagę czynniki wymienione powyżej.    1. Ekonomiczny cel podziału. Biorąc pod uwagę charakter prawny podziału przez wydzielenie (przedstawiony we wcześniejszym fragmencie interpelacji) nie wydaje się możliwe jego potraktowanie jako transakcji gospodarczej dokonywanej w obrocie profesjonalnym, która mogłaby potencjalnie podlegać analizie z punktu widzenia przytoczonych definicji zdarzeń opodatkowanych VAT. W szczególności będące skutkiem podziału przeniesienie części majątku spółki dzielonej na spółkę przejmującą stanowi w istocie element dokonywanych przekształceń własnościowych w obrębie akcjonariatu obu zaangażowanych w podział podmiotów. W efekcie, biorąc dodatkowo pod uwagę zasadniczy cel omawianej instytucji prawnej (jak sama nazwa wskazuje, jest nim dokonanie podziału podmiotu prawa handlowego) nie sposób dopatrzyć się w tym zakresie jakichkolwiek cech transakcji biznesowej, której celem byłoby wytworzenie wartości dodanej w obrocie, a tym samym zdarzenia, które w świetle podstawowych zasad podatku od wartości dodanej mogłoby podlegać opodatkowaniu VAT.    2. Sposób przeniesienia praw majątkowych. W ramach podziału przez wydzielenie dochodzi do przeniesienia praw majątkowych spółki dzielonej na spółkę przejmującą. W tym kontekście należy zwrócić uwagę na fakt, że przedmiotowe przeniesienie, a także objęcie akcji spółki przejmującej, jest jednym z elementów konstrukcyjnych omawianej instytucji prawnej, stanowiąc normatywną konsekwencję podjęcia decyzji o podziale danego podmiotu na podstawie właściwego przepisu KSH. Podkreślenia wymaga fakt, że analizowane przeniesienie praw spółki przejmowanej następuje: na mocy uchwały podjętej przez akcjonariuszy zainteresowanych podmiotów, z mocy samego prawa, na podstawie sukcesji uniwersalnej, z dniem określonym przepisami ustawy (dzień podziału).    Z uwagi na powyższe, nie można zasadnie postawić tezy, w myśl której przeniesieniu własności części majątku spółki przejmowanej towarzyszy świadczenie wzajemne ze stron spółki przejmującej w postaci emisji nowych akcji, które są emitowane nie do spółki dzielonej, ale jej akcjonariuszy. W szczególności oba wymienione zdarzenia stanowią element oraz prawną konsekwencję przeprowadzonego podziału przez wydzielenie. Co za tym idzie, z tytułu przeniesienia własności części swojego majątku po stronie spółki przejmowanej brak jest jakiegokolwiek roszczenia, w rozumieniu przepisów prawa prywatnego, o działanie wzajemne od spółki przejmującej. Tym samym działania podejmowane przez tę ostatnią w ramach omawianej instytucji prawnej nie mogą być traktowane zarówno na gruncie prawa gospodarczego, jak i regulacji z zakresu VAT, w szczególności zaś w kategorii świadczenia wzajemnego z tytułu objęcia części jej majątku.    Mając na uwadze powyższe, należy dojść do wniosku, ze przeniesienie w drodze sukcesji części majątku spółki przejmowanej na spółkę przejmującą jest de facto działaniem nieodpłatnym.    3. Brak tożsamości podmiotowej oraz przedmiotowej strony dokonanego podziału. Należy zauważyć, iż specyficzne cechu instytucji prawnej podziału przez wydzielenie sprawiają, iż brak jest tożsamości podmiotowej w zakresie podmiotu, którego składniki majątkowe zostają przeniesione oraz podmiotu, który w związku z tym przeniesieniem otrzymuje akcje. Wynika to bezpośrednio z samej konstrukcji prawnej czynności podziału przez wydzielenie określonej w przepisach KSH. Zgodnie bowiem z art. 529 § 3 KSH w ramach podziału przez wydzielenie w zamian za przeniesienie części majątku spółki dzielonej na spółkę przejmującą wspólnicy spółki dzielonej otrzymują akcje (udziały) w spółce przejmującej oraz ewentualnie dopłaty w gotówce. Należy wyraźnie stwierdzić, że spółka dzielona nie staje się w ramach podziału przez wydzielenie beneficjentem jakiegokolwiek świadczenia z tytułu przeniesienia części jej majątku na spółkę przejmującą. Spółka dzielona występuje bowiem w charakterze przedmiotu, a nie podmiotu operacji podziału, co jasno wynika z zaprezentowanej powyżej dyspozycji normy prawnej zawartej w art. 529 KSH. W szczególności jej majątek zostaje z woli akcjonariuszy przeniesiony na inny podmiot prawny, w celu uzyskania pożądanych przez nich zmian w strukturach własnościowych podmiotów prawa handlowego.    Powyższe prowadzi do dwojakiego rodzaju konkluzji. Po pierwsze, mając na uwadze fakt, iż spółka dzielona działa w ramach analizowanej instytucji prawnej podziału przez wydzielenie jako bierny przedmiot, a nie podmiot dokonywanych przekształceń, nie można uznać, iż spółka dzielona może być w tym zakresie postrzegana jako niezależny podmiot transakcji gospodarczej podlegającej opodatkowaniu VAT, a w konsekwencji nie staje się podatnikiem podatku VAT z tego tytułu. Co z tym idzie zaprezentowane spostrzeżenia natury prawnej przemawiają za poparciem tezy, iż ekonomiczny charakter podziału przez wydzielenie nie pozwala na przyjęcie, iż przeniesienie prawa własności być może jako wykonywana przez nią czynność podlegająca opodatkowaniu VAT. Ponadto konstrukcja podziału przez wydzielenie (w myśl której akcje spółki przejmującej obejmowane są przez akcjonariuszy spółki przejmowanej, a nie przez nią samą) uwypukla nieodpłatny charakter dokonywanych czynności. Przedstawiona konstrukcja podkreśla bowiem brak po stronie spółki przejmowanej jakiegokolwiek wynagrodzenia w przypadku, gdyby nawet przeniesienie prawa do rozporządzania składnikami jej mienia jak właściciel w drodze podziału przez wydzielenie potraktowane zostało jako dostawa towarów w rozumieniu przepisów o VAT.    W świetle ww. odpowiedź ministra finansów należy uznać za niezadowalającą, gdyż nie wnosi ona jasności, co do sposobu traktowania przekształceń kapitałowych dokonywanych w drodze podziału przez wydzielenie w zakresie skutków w podatku od towarów i usług.    W związku z powyższym zwracamy się do ministra finansów o ustosunkowanie się do wyżej przedstawionych argumentów merytorycznych oraz udzielenie wyczerpującej odpowiedzi na pytanie zawarte w powołanej interpelacji, w szczególności:    - Czy biorąc pod uwagę specyficzny charakter ekonomiczny oraz prawny podziału przez wydzielenie obejmującego czynności podejmowane poza sferą prowadzonej przez dane podmioty standardowej działalności gospodarczej, przeniesienie składników majątku w ramach podziału przez wydzielenie, dokonanego na podstawie art. 529 § 1 pkt 4 KSH, pozostawać będzie poza zakresem zdarzeń podlegających opodatkowaniu w świetle przepisów polskiej ustawy o VAT?    - Jeżeli jednak w skutek przeniesienia składników majątku w ramach podziału przez wydzielenie dokonanego na podstawie art. 529 § 1 pkt 4 KSH, będziemy mieli do czynienia z transakcją opodatkowaną podatkiem od towarów i usług, to jakie okoliczności faktyczne będą o tym decydować?    Biorąc pod uwagę fakt, iż potencjalna grupa polskich przedsiębiorców dokonujących przekształceń kapitałowych, mających na celu wzrost ich konkurencyjności wobec podmiotów zagranicznych, będąca również podatnikiem podatku od towarów i usług będzie najbardziej narażona na duże straty finansowe z powodu wątpliwości interpretacyjnych przepisów ww. ustawy, uważamy, że minister finansów powinien rzeczowo ustosunkować się do podniesionych w interpelacji problemów, aby w ten sposób zadbać o bezpieczeństwo prawne całej tej grupy. Należy pamiętać, że budżet państwa zawdzięcza tej właśnie grupie podatników ponad połowę swoich wpływów, w związku z czym minister finansów powinien przejawiać większą troskę o jej dobro. Lekceważenie wagi podnoszonych w interpelacji poselskiej problemów tej rangi jest działaniem na szkodę podatnika, obywatela i społeczeństwa, co może być odebrane przez ustawodawcę jako działanie na szkodę szeroko pojętego interesu publicznego Rzeczypospolitej Polskiej.    Z poważaniem    Posłowie Urszula Augustyn    i Zbigniew Chlebowski    Warszawa, dnia 15 marca 2007 r.