Debaty sejmoweIX Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie piractwa muzycznego

   Nawiązując do interpelacji posła Jana Wyrowińskiego w sprawie piractwa muzycznego, z upoważnienia prezesa Rady Ministrów pana Jerzego Buzka, w porozumieniu z ministrem kultury i sztuki oraz ministrem sprawiedliwości, przedkładam poniższe wajaśnienia.    Zwalczanie audio- i wideopiractwa, naruszeń praw autorskich i praw pokrewnych oraz tzw. przestępczości komputerowej pozostaje od szeregu lat w sferze zainteresowań zarówno Policji, jak i powszechnych jednostek organizacyjnych prokuratury.    Nielegalna produkcja i dystrybucja kaset wideo i audio, programów komputerowych, wydawnictw książkowych i podrobionych wyrobów markowych firm stały się w Polsce po 1989 r. zjawiskiem narastającym w sposób lawinowy.    Mimo prowadzonych przez Policję systematycznych działań operacyjno-wykrywczych i znacznych osiągnięć, zarówno w postaci liczby wszczętych postępowań przygotowawczych, jak i wartości zabezpieczonych podrobionych wyrobów przeprowadzone analizy wskazują na tendencję wzrostową tego zjawiska.    Intensyfikacja działań antypirackich ze strony Policji została zapoczątkowana w 1993 roku. Zabezpieczono wtedy 250 000 pirackich kaset i płyt CD. Kolejne lata przyniosły znaczne wahania. W 1994 r. zabezpieczono ich 70 000, w 1995 r. - 180 000, w 1996 r. - 1 500 000, a w 1997 r. - 500 000. Jest to związane z faktem, że po kolejnych działaniach kontrolno-represyjnych wytwórcy nielegalnych nagrań potrzebują czasu na odbudowanie tzw. przedsiębiorstwa oraz odtworzenie sieci dystrybutorów.    W latach 1994-1997 zlikwidowano 50 nielegalnych kopiarni produkujących kasety fonograficzne na rynek polski i na eksport, w tym kilka o wydajności, jakiej dotychczas nie spotkano wśród ujawnionych zarówno w Europie, jak i na świecie.    Cechą charakterystyczną piractwa fonograficznego jest obecnie zalew polskiego rynku fonograficznego pirackimi płytami CD produkcji bułgarskiej i azjatyckiej, przemycanymi do Polski i rozprowadzanymi na bazarach na terenie całego kraju przez obywateli rosyjskojęzycznych. Tendencja podaży przemycanych płyt fonograficznych ma charakter wzrostowy, mimo intensyfikacji policyjnych działań kontrolno-represyjnych.    W Poznaniu ujawniono nową ˝bezpieczną˝ metodę wprowadzania podrobionych bułgarskich płyt CD na polski rynek. Odbywa się to przesyłkami pocztowymi z Bułgarii, które są kierowane - prawdopodobnie przez współpracującego z przemytnikami celnika w UC w Warszawie - do odprawy bezcłowej. Tą drogą przesyłane są oddzielnie płyty i poligrafia. W opakowania organizatorzy przemytu zaopatrują się na terenie kraju. Przesyłki odbierają osoby w różnym wieku, nie związane z tym procederem, które w przypadku ujawnienia sprawy twierdzą, że nastąpiła pomyłka i nie oczekują żadnej przesyłki zagranicznej lub oczekują na paczkę z inną zawartością.    Pirackie kasety fonograficzne polskiej produkcji są oznakowane nieźle podrobionymi hologramami, przy czym jest to coraz częściej polski repertuar (w tym disco polo). Coraz częściej notowane są przez Policję kradzieże oryginalnych hologramów.    Innym niepokojącym zjawiskiem jest pojawienie się nagrań muzycznych na płytach CD, produkowanych na kopiarkach, na których dotychczas kopiowano nielegalnie programy komputerowe.    W wielu czynnościach związanych z ujawnianiem i zwalczaniem piractwa intelektualnego i przemysłowego Policja jest wspierana profesjonalną wiedzą przez wyspecjalizowane organizacje cywilne lub odpowiednio do tego celu przeszkolonych pracowników zainteresowanych firm. Jest to powszechnie przyjęty w krajach Unii system współpracy Policji z poszkodowanymi.    Minister kultury i sztuki widząc potrzebę przeciwdziałania zwiększającemu się piractwu i chcąc wyjść naprzeciw oczekiwaniom środowisk twórców, artystów wykonawców i producentów, zaproponował zorganizowanie w I dekadzie września br. spotkania ministrów: sprawiedliwości, spraw wewnętrznych i administracji, finansów, kultury i sztuki oraz prezesa Głównego Urzędu Ceł w celu omówienia przedsięwzięć zmierzających do zwiększenia skuteczności działania organów ścigania i wymiaru sprawiedliwości w zwalczaniu przestępczości intelektualnej.    W powszechnych jednostkach organizacyjnych prokuratury nie prowadzi się odrębnej statystyki dotyczącej tzw. piractwa muzycznego, będącego przedmiotem interpelacji poselskiej, niemniej jednak posiadane przez Prokuraturę Krajową dane liczbowe odnoszące się do wideopiractwa, naruszeń praw autorskich i praw pokrewnych oraz tzw. przestępczości komputerowej, które przedstawię poniżej, pozwolą na zilustrowanie skali zjawiska i zakresu działań podejmowanych przez prokuratorów w sprawach o przestępstwa tego rodzaju.    W 1996 r. zarejestrowano 1269 takich spraw, w tym:    - 721 o czyny określone w ustawie z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (DzU nr 24, poz. 83), co stanowiło 56,2% ogółu spraw omawianej kategorii;    - 547 o czyny z art. 58 ustawy z dnia 16 lipca 1997 r. o kinematografii (DzU nr 22, poz. 127), co stanowiło 43,6% ogółu ww. spraw;    - jednostkowe sprawy o czyn z art. 52 ustawy z dnia 29 grudnia 1982 r. o radiofonii i telewizji (DzU nr 7 z 1993 r., poz. 34).    W 1997 r. nastąpił znaczący wzrost liczby zarejestrowanych w jednostkach prokuratury spraw o tego rodzaju przestępstwa, zwłaszcza przewidziane w ustawie z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Wszczęto w tym okresie 2082 postępowania przygotowawcze, w tym:    - 1629 o czyny określone w cytowanej ustawie o prawie autorskim i prawach pokrewnych, co stanowiło 78% ogółu zarejestrowanych spraw w tej kategorii. W porównaniu z analogicznym okresem 1996 r. był to wzrost o 908 postępowań przygotowawczych;    - 449 o czyny z art. 58 ustawy o kinematografii (21,9% ogółu ww. spraw);    - jednostkowe sprawy o czyny z art. 52 cytowanej ustawy o radiofonii i telewizji z art. 157 ust. 1 ustawy z dnia 31 stycznia 1985 r. o znakach towarowych (DzU nr 5, poz. 17) i art. 24 ustawy z dnia 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (DzU nr 47, poz. 211).    Liczba postępowań przygotowawczych prowadzonych w jednostkach prokuratury w sprawach tego rodzaju w I półroczu 1998 r. uległa dalszemu wzrostowi w porównaniu z I półroczem 1997 r. i wyniosła 1094, w tym:    - 877 (tj. 80% ogółu zarejestrowanych spraw ww. kategorii) o czyny określone w ustawie o prawie autorskim i prawach pokrewnych;    - 217 (tj. 20%) o czyny z art. 58 ustawy z dnia 16 lipca 1987 r. o kinematografii.    Należy stwierdzić, że poziom i sprawność postępowań przygotowawczych w tej kategorii spraw nie nasuwa poważniejszych zastrzeżeń. W 1997 r. na łączną liczbę 2028 wszczętych i prowadzonych postępowań zakończono merytorycznie 1580, a w I półroczu 1998 r. na liczbę prowadzonych 1094 spraw - 900 z nich, w tym również zarejestrowanych w minionych okresach statystycznych.    Podkreślenia wymaga fakt stosunkowo wysokiej efektywności ścigania sprawców przestępstw polegających na naruszeniu praw autorskich i praw pokrewnych, albowiem ponad połowa prowadzonych w jednostkach prokuratury postępowań przygotowawczych w tej kategorii spraw kończy się skierowaniem aktu oskarżenia do sądu. Na łączną liczbę 1580 postępowań zakończonych merytorycznie w 1997 r. aż w 873 z nich skierowano akty oskarżenia do sądu, co stanowiło 55,4% ogółu zakończonych w minionym roku spraw ww. kategorii.    W I półroczu 1998 r. prokuratorzy skierowali do sądów 469 aktów oskarżenia przeciwko sprawcom naruszeń praw autorskich i praw pokrewnych oraz pozostałych czynów przewidzianych w przepisach cytowanych na wstępie ustaw. Stanowiło to 52% zakończonych merytorycznie śledztw i dochodzeń prowadzonych w sprawach tego rodzaju.    Dodać należy, iż w skali kraju w I półroczu 1998 r. tylko 19,5% spraw prowadzonych w prokuraturach terenowych zakończono decyzją merytoryczną w postaci aktu oskarżenia. Za zadowalające należy również uznać wyniki postępowania sądowego w tej kategorii spraw.    Z danych przedstawionych przez prokuratury terenowe wynika, że w 1997 r. sądy rozpoznały łącznie 431 spraw dotyczących wideopiractwa, naruszenia praw autorskich i praw pokrewnych oraz tzw. przestępczości komputerowej przeciwko 463 oskarżonym. Wyroki skazujące zapadły w stosunku do 372 z nich, w tym:    - bezwzględną karę pozbawienia wolności wymierzono jednemu z oskarżonych;    - karę pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania oraz karę grzywny i przepadek zakwestionowanych przedmiotów (zabezpieczonych kaset wideo i magnetofonowych, płyt kompaktowych i programów komputerowych) orzeczono wobec 43 oskarżonych;    - samoistną karę grzywny wymierzono 325 oskarżonym;    - wobec 3 z nich orzeczono karę ograniczenia wolności;    - tylko w 13 przypadkach postępowanie wobec sprawców ww. czynów umorzono wobec przyjęcia przez sąd ich znikomej szkodliwości społecznej;    - jedynie w 7 sprawach zapadły wyroki uniewinniające.    Na łączną liczbę 463 osadzonych w 1997 r. sprawców przestępstw omawianej kategorii 266 z nich skazano za czyny z art. 116-118 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych, co stanowiło 57,4% ogółu osadzonych w tych sprawach.    Podobne wyniki postępowania sądowego odnotowano w I półroczu 1998 r. Sądy rozpoznały łącznie 251 spraw ww. rodzaju wobec 260 oskarżonych, w tym:    - karę pozbawienia wolności (od 3 miesięcy do 1 roku) z warunkowym zawieszeniem jej wykonania na okres próby od 2 do 3 lat oraz grzywnę i przepadek zakwestionowanych przedmiotów orzeczono wobec 37 oskarżonych;    - karę ograniczenia wolności wymierzono 3 oskarżonym;    - karę grzywny wymierzono wobec 182 osób;    - tylko 3 osoby uniewinniono.    Przytoczone dane świadczą o prawidłowej praktyce jednostek prokuratury w zakresie prowadzenia postępowań przygotowawczych i gromadzenia materiału dowodowego niezbędnego dla przeprowadzenia postępowania sądowego i wydania orzeczenia, a także o trafności kierowania aktów oskarżenia przeciwko sprawcom naruszeń praw autorskich i praw pokrewnych.    W celu zapewnienia właściwego poziomu postępowań przygotowawczych, prowadzonych w tego rodzaju sprawach i podejmowanych w nich końcowych decyzji merytorycznych, prokuratorzy jednostek nadrzędnych przeprowadzają sukcesywnie - raz na pół roku - badania aktowe wymienionych spraw, głównie umorzonych wobec niestwierdzenia przestępstwa lub znikomej szkodliwości społecznej czynów będących przedmiotem tych postępowań i w razie potrzeby ukierunkowują dalszy tok postępowań w tych sprawach. Nadsyłają ponadto - wraz z zakończeniem półrocza - informacje do Prokuratury Krajowej o wynikach zwalczania wideopiractwa, naruszeń praw autorskich i praw pokrewnych oraz tzw. przestępczości komputerowej.    Prokuratura Krajowa - poza zainteresowaniem skalą zjawiska, rozmiarami przestępczości w tej kategorii spraw i sposobem oraz efektami ich prowadzenia - wystosowuje do jednostek terenowych stosowne pisma instruktażowe. W 2 z nich, z dnia 20 maja 1996 r. i 19 marca 1997 r. (PR I 900/22/95, PR I 902/8/97), wskazano prokuratorom na rosnące rozmiary przestępczości ww. rodzaju i potrzebę obejmowania przez prokuratorów ściganiem z urzędu większej niż dotychczas liczby spraw ściganych z oskarżenia prywatnego. Ostatnie ustalenia wskazują na fakt kształtowania się szerszej niż dotychczas praktyki korzystania przez prokuratorów z możliwości wynikającej z przepisu ust. 50 K.p.k., świadczącej o zrozumieniu potrzeby ochrony interesów pokrzywdzonych, których możliwości w zakresie zabezpieczania dowodów rzeczowych i przeprowadzania działań zmierzających do wykrycia sprawców są niewielkie.    Za pozytywną oceną ww. praktyki przemawiają następujące dane: z 469 spraw zakończonych skierowaniem w I półroczu 1998 r. aktu oskarżenia do sądu aż w 204 z nich (tj. 43,4%) postępowania dotyczyły przestępstw ściganych z oskarżenia prywatnego.    Decyzje prokuratorów stwierdzające brak interesu społecznego w ściganiu z urzędu takich przestępstw (występków określonych w art. 115-118 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych) - łącznie 69 - stanowią tylko 7,8% ogółu spraw załatwionych w ww. okresie.    Dla zilustrowania sposobu merytorycznego zakończenia spraw tego rodzaju należy przykładowo przytoczyć dane za I półrocze 1998 r., w którym na łączną liczbę 900 zakończonych postępowań:    - w 469 z nich skierowano akty oskarżenia;    - 71 umorzono warunkowo;    - 105 umorzono w trybie art. 11 pkt 1 K.p.k.;    - 22 umorzono wobec przyjęcia znikomej szkodliwości społecznej czynu;    - 66 umorzono wobec niewykrycia sprawców przestępstw ww. kategorii;    - 69 umorzono wobec braku interesu społecznego w ściganiu z urzędu czynu ściganego z oskarżenia prywatnego.    Podobnie kształtował się sposób merytorycznego zakończenia prowadzonych postępowań w analogicznych okresach lat 1996-1997. Dane za 1997 r. przedstawiały się następująco:    Ustosunkowując się do treści interpelacji poselskiej w zakresie realizacji przez organy ścigania przepisów ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych - należy wspomnieć również o tym, iż ich stosowanie w praktyce budzi nadal kontrowersje na tle szerokiego obejmowania przez prokuratorów ściganiem z urzędu przestępstw prywatno-skargowych. Wspierane są one wskazaniem na to, że wolą ustawodawcy było, aby z 12 typów przestępstw określonych ww. ustawą aż 9 z nich było ściganych z oskarżenia prywatnego.    Należy stwierdzić również, iż istnienie wyspecjalizowanych organizacji zbiorowego zarządzania prawami autorskimi lub prawami pokrewnymi pozwala na podjęcie działań zmierzających do uaktywnienia trybu przewidzianego w art. 435 K.p.k. Zapewnia on instytucjom wykonującym prawa pokrzywdzonego możliwość zwrócenia się do Policji z żądaniem przyjęcia skargi i zabezpieczenia dowodów oraz - na polecenie sądu - przeprowadzenia dochodzenia.    Natomiast w nawiązaniu do treści listu otwartego przedstawicieli środowisk artystycznych należących do Związku Producentów Audio-Video, na który powołuje są pan poseł Jan Wyrowiński i który załącza do interpelacji - pragnę poinformować, że podzielając wyrażony w nim pogląd w zakresie potrzeby wzmożenia ścigania i karania sprawców przestępstw określonych w prawie autorskim i prawach pokrewnych, należy wskazać również na potrzebę większego zaangażowania stowarzyszeń autorów i producentów w ujawnianiu przestępstw i udzielaniu pomocy w rozstrzyganiu zagadnień wymagających wiadomości specjalistycznych.    W jednej z informacji napływających do Prokuratury Krajowej, poświęconych tej problematyce, wskazano np., iż na terenie województwa chełmskiego przedstawiciele Stowarzyszenia Autorów ZAIKS, pomimo uprzednich uzgodnień i zaproszeń, nie wzięli udziału w żadnej z 21 przeprowadzonych w I półroczu 1998 r. kontroli bazarów, wypożyczalni i placówek sprzedaży kaset.    Na zakończenie pragnę pana posła poinformować, że w związku z koniecznością dostosowania polskiego prawa do prawa Unii Europejskiej minister kultury i sztuki zamierza wystąpić z inicjatywą nowelizacji ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych. W chwili obecnej przygotowywany jest projekt zmiany ustawy.    Minister    Janusz Tomaszewski    Warszawa, dnia 21 sierpnia 1998 r.