Debaty sejmoweIX Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie realizacji przez rząd postanowień Deklaracji Końcowej II Szczytu Szefów Państw i Rządów Państw Członkowskich Rady Europy

   W odpowiedzi na pismo nr SPS-0202-100/98 z dnia 7 stycznia 1998 r. w sprawie interpelacji pana posła Jerzego Jaskierni wyjaśniam, co następuje:    1. II Szczyt Rady Europy zwołany został po poważnym rozszerzeniu się tej organizacji między innymi o państwa byłego ZSRR, w tym tak wielkie jak Rosja i Ukraina. Postawiło to przed Radą Europy wielkie wyzwanie. Zaszła konieczność ponownego przeanalizowania głównych kierunków działalności Rady Europy u progu XXI wieku, określenia priorytetów, dopasowania do nich struktur, a także zdynaminowania prac. Niewątpliwie celem II Szczytu było również podkreślenie jedności Europy, potwierdzenie, że rządy aż 40 państw europejskich mają wspólną wizję ochrony praw człowieka, budowy społeczeństwa demokratycznego i państwa prawa, że na tych zasadach zaakceptowanych przez wszystkich, chcą budować przyszłość Europy.    Przyjęte na zakończenie Szczytu dokumenty: Deklaracja końcowa i Plan działania, a także wystąpienia szefów państw lub rządów, są potwierdzeniem, że założone cele zostały osiągnięte. Jest wspólny program działalności i wola wszystkich członków RE jego realizacji. Oczywiście w wielu jeszcze krajach, w tym także członkowskich Rady Europy, jest bardzo dużo do zrobienia, by osiągnąć standardy tej organizacji. Szczyt potwierdził jednak, że jest możliwe wprowadzenie ich w życie, jeśli taka będzie wspólna wola wszystkich stron.    2. Przyjęte dokumenty: Deklaracja końcowa i Plan działania, pozytywnie oceniając dotychczasowe dokonania, potwierdzają podstawowe kierunki działalności Rady Europy. Rada Europy będzie więc kojarzyć się nam nadal z budową społeczeństwa pluralistycznego, przestrzeganiem praw człowieka, nadrzędnością prawa, a także tworzeniem norm i standardów prawnych w wielu dziedzinach naszego życia.    Państwa członkowskie Rady opowiedziały się jednocześnie za dokonywaniem systematycznego postępu w przekształcaniu naszych społeczeństw, tak by stawały się one jeszcze bardziej wolne, bardziej tolerancyjne i bardziej sprawiedliwe. Europa musi stać się dużo bardziej solidarna społecznie; niezbędne są nowe uregulowania prawne w celu walki z marginalizacją społeczną, zapewniające osłonę najsłabszym.    Rada Europy, tradycyjny obrońca praw człowieka, z woli rządów państw członkowskich ma jeszcze wzmocnić swoje oddziaływanie i rolę w tej dziedzinie. Zniesienie kary śmierci, stosowania tortur, nieludzkiego i poniżającego traktowania, zwalczanie rasizmu, ksenofobii, antysemityzmu i nietolerancji, zrównanie szans kobiet i mężczyzn, obrona mniejszości narodowych, rozwój demokracji lokalnej oraz wychowanie w duchu poszanowania zasad demokratycznych to przykładowe obszary aktywności RE obecnie i w najbliższych latach.    Niewątpliwie do najważniejszych decyzji II Szczytu należy zaliczyć zakaz klonowania istot ludzkich z zaleceniem opracowania, możliwie jak najszybciej, dodatkowego protokołu do Konwencji z Oviedo nt. praw człowieka i biomedycyny. Protokół został opracowany po Szczycie i w ciągu ostatnich 3 miesięcy, do dnia 16 stycznia br., został podpisany przez kilkanaście państw. Wśród podpisujących nie było Polski. Nie podpisaliśmy jeszcze Konwencji z Oviedo - temat jest ciągle w rękach Ministerstwa Sprawiedliwości - nie możemy więc podpisać protokołu do tej konwencji.    Omawiając dorobek II Szczytu w odniesieniu do praw człowieka, należy odnotować fakt, że szefowie państw i rządów wyrazili swoją satysfakcję z ratyfikacji przez wszystkie państwa członkowskie Protokołu nr 11 do Europejskiej Konwencji Praw Człowieka. Zgodna decyzja wszystkich państw członkowskich w tej sprawie umożliwi stworzenie z początkiem listopada 1998 r. nowego Trybunału Praw Człowieka o poszerzonych kompetencjach.    Ochrona obywatela i jego bezpieczeństwo to bardzo aktualne zadanie na najbliższe lata. Państwa członkowskie Rady Europy, deklarując gotowość zwalczania wszelkimi sposobami terroryzmu, przestępczości zorganizowanej, korupcji, przemytu i handlu narkotykami, nałożyły jednocześnie na siebie obowiązek szerszego niż dotychczas włączenia się, w ramach posiadanych instrumentów, w zwalczanie plag dzisiejszego świata.    Dokumenty końcowe Szczytu zwracają też uwagę na konieczność wzmożonej aktywności Rady Europy w zwalczaniu przestępstw godzących w godność kobiety i dzieci.    Ważne znaczenie w działalności Rady Europy będą nadal miały dziedziny jej tradycyjnej aktywności: ochrona dziedzictwa kulturalnego, ochrona życia prywatnego w związku z rozwojem technologii informatycznych oraz współpraca w dziedzinie młodzieżowej i sportowej.    3. Wszystkie bez wyjątku decyzje II Szczytu zasługują na aktywne włączenie się Polski w ich realizację. Polska jest zainteresowana rozszerzeniem w jak największym stopniu obszarów rzeczywistej demokracji, poszanowania praw człowieka, zwalczania przestępczości, ochrony słabszych i upośledzonych. Większą zapewne aktywność będziemy mogli wykazać w tych dziedzinach, w których mamy większe niż inni doświadczenie, jak np. budowa demokracji w państwie postsocjalistycznym.    Niewątpliwie nie może zabraknąć aktywności Polski w przygotowaniu nowych rozwiązań dotyczących nielegalnej migracji, uchodźców oraz osób ubiegających się o azyl. W tym względzie mamy już własne doświadczenia i propozycje rozwiązań.    Polska może i powinna być inicjatorem w poszukiwaniu rozwiązań dotyczących udziału Rady Europy w zwalczaniu przestępczości zorganizowanej, przemytu narkotyków, a także zapewniających lepszą ochronę kobiet i dzieci. W lutym br. w Warszawie odbędzie się konferencja NZ poświęcona zwalczaniu przestępczości zorganizowanej, w tym dalszym pracom nad polskim projektem konwencji. Prowadzone będą działania zmierzające do ratyfikacji konwencji OECD o zwalczaniu korupcji zagranicznych funkcjonariszy publicznych w międzynarodowych transakcjach handlowych, podpisanej przez Polskę w ubiegłym roku, oraz wprowadzenia zmian dostosowujących prawo wewnętrzne do postanowień konwencji. W dalszym ciągu prowadzone będą prace mające na celu związanie się stosownymi konwencjami Rady Europy i zapewnienie w ten sposób stosowania w Polsce standardów tej organizacji w takich dziedzinach, jak ochrona praw człowieka, pranie brudnych pieniędzy i inne.    Przewodnictwo Polski w tym roku w OBWE stwarza możliwości zacieśnienia współpracy między RE i OBWE. Jest to jedno z zaleceń Szczytu. Obszary działania obu organizacji, takie jak np. przestrzeganie praw człowieka, budowa państwa demokratycznego, środki budowy zaufania, często się pokrywają. Uzupełnianie się aktywności obu organizacji może być wyjątkowo pożyteczne.    Konieczne jest podkreślenie, że z Radą Europy współpracuje na co dzień około 10 resortów. Problematyka II Szczytu dotyczy oczywiście obszarów ich działalności. Niewątpliwie już wkrótce będą one w stanie wyjść z bardzo konkretnymi inicjatywami - naszym polskim wkładem do wspólnego dorobku Rady Europy. W pierwszych latach naszej obecności w tej organizacji byliśmy z oczywistych względów biorcą, obecnie czas abyśmy spłacili ˝swój dług˝, lecz także znaleźli się w czołówce realizujących gigantyczny wysiłek RE - doprowadzenie do trwałych demokratycznych przemian na naszym kontynencie.    Jednym z postanowień Szczytu było powołanie tzw. Komitetu Mędrców RE, doradczego organu, którego celem jest zaproponowanie reform w funkcjonowaniu Rady Europy, tak aby mogła ona jak najskuteczniej zrealizować postanowienia II Szczytu. Fakt obecności w tym Komitecie polskiego przedstawiciela, pani minister Hanny Suchockiej, jest wyrazem zarówno naszego zaangażowania w działalność RE, jak również pozytywnej oceny roli Polski w procesie kształtowania nowej Europy. Udział w pracach tego Komitetu stwarza nam szansę realnego oddziaływania na dalsze ukierunkowanie prac Rady Europy.    Ważnym obszarem aktywności krajów członkowskich RE jest ich udział w pracach organów powołanych przez tę organizację. Polska jako czołowy kraj EŚW powinna aktywnie uczestniczyć w działalności tych agend. Przewidujemy przystąpienie wkrótce do Funduszu Rozwoju Społecznego RE oraz Europejskiego Centrum Solidarności Północ-Południe. Na przystąpienie do Funduszu Rozwoju Społecznego RE wyraziła już zgodę Rada Ministrów i zdecydowała o wszczęciu postępowania w tej sprawie, natomiast przystąpienie do Centrum Solidarności Północ-Południe jest na etapie konsultacji międzyresortowych.    4. W roku 1997 Polska ratyfikowała 7 konwencji Rady Europy:    - Europejską Kartę Społeczną (ETS 35);    - Europejską Konwencję o Wykonywaniu Praw Dzieci (ETS 160);    - Protokół Uzupełniający Europejską Kartę Społeczną (ETS 142);    - Konwencję o Wzajemnej Pomocy Administracyjnej w Sprawach Podatkowych (ETS 127);    - Protokół nr 11 do Europejskiej Konwencji Praw Człowieka ustanawiający nowy, permanentnie działający Trybunał Praw Człowieka (ETS 155);    - Konwencję o Odpowiedzialności Hotelarzy za Rzeczy Wniesione przez Gości Hotelowych (ETS 41);    - Porozumienie Europejskie w Sprawie Przekazywania Wniosków o Przyznanie Pomocy Sądowej (ETS 92).    Polska jest w tej chwili stroną 55 konwencji RE. Jest to bardzo poważny dorobek legislacyjny, stawiający Polskę zdecydowanie na czele wszystkich nowych członków przyjętych do RE po 1990 r. Na szczególne podkreślenie zasługuje fakt ratyfikacji Europejskiej Karty Społecznej - jednego z dwóch podstawowych dokumentów RE.    Spośród ogólnej liczby około 160 konwencji, przyjętych przez RE w jej prawie 50-letniej historii, wiele się zdezaktualizowało lub nie weszło w życie ze względu na zbyt małą liczbę sygnatariuszy. Niemniej istnieje jeszcze wiele konwencji, które Polska powinna ratyfikować, dając dowód dostosowania swego prawa do europejskich standardów. Należą do nich przede wszystkim następujące istrumenty prawne RE przyjęte w ubiegłym roku:    - Konwencja o Prawach Człowieka i Godności Istoty Ludzkiej w Odniesieniu do Zastosowania Biologii i Medycyny wraz z Protokołem Dodatkowym o Zakazie Klonowania Istot Ludzkich. Zagadnienie tzw. bioetyki stanowi obecnie jeden z najistotniejszych obszarów zainteresowania Rady Europy. Konwencja postrzegana jest jako wielkie osiągnięcie tej organizacji i wyznacza nowe standardy w dziedzinie ochrony praw człowieka. Po zakończeniu prac analitycznych nad zgodnością prawa polskiego z konwencją zostaną podjęte uzgodnienia międzyresortowe w przedmiocie podpisania i ratyfikacji. W przypadku podpisania ewentualna ratyfikacja wymagać będzie zgody Sejmu RP - konwencja i protokół dotyczą zagadnień regulowanych ustawą.    - Protokół Dodatkowy do Konwencji o Przekazywaniu Osób Skazanych.    - Konwencja o Obywatelstwie.    5. Pozostają wciąż nie ratyfikowane, lecz podpisane przez Polskę:    - Protokół nr 7 do Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności;    - Konwencja Ramowa o Ochronie Osób Należących do Mniejszości Narodowych.    Wśród dokumentów, których Polska jeszcze nie podpisała, należy rozważyć następujące:    - Protokół nr 6 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka (zakaz kary śmierci);    - Konwencja o Ochronie Jednostek w Odniesieniu do Automatycznego Przetwarzania Danych;    - Protokół Dodatkowy do Europejskiej Karty Społecznej (ETS 128);    - Porozumienie w Sprawie Osób Uczestniczących w Postępowaniu przed Europejskim Trybunałem Praw Człowieka (przed rozpoczęciem prac przez nowy Trybunał);    - Konwencja o Praniu Brudnych Pieniędzy, Zatrzymaniu i Konfiskacie Przedmiotów Pochodzących z Przestępstwa, do przyjęcia której przez wszystkie państwa członkowskie zaapelowano podczas szczytu (ETS 141). Jest to ostatni z aktów prawa międzynarodowego dotyczący współpracy wymiarów sprawiedliwości w sprawach karnych, których rartyfikacja w okresie preakcesyjnym została zalecona przez Unię Europejską. Ponadto konwencja ta zaliczona jest do acquic communautaire (dorobek prawny UE) i jako taka musi być ratyfikowana w związku z przystąpieniem do Unii. Konwencja ma charakter wielosektorowy. Nowa ustawa Prawo bankowe oraz projekt ustawy o Państwowej Agencji Informacji Finansowej (po jego uchwaleniu) spowodują usunięcie niektórych przeszkód do jej ratyfikacji. Niezbędne będzie natomiast podjęcie przez resort sprawiedliwości inicjatywy ustawodawczej zmierzającej do zapewnienia możliwości wykonywania orzeczeń sądów obcych o zajęciu i przepadku dochodów z przestępstwa (Kodeks postępowania karnego z 1997 r. nie zawiera wystarczających uregulowań). Z uwagi na to, że problematyka regulowana konwencją jest materią ustawową, ewentualna przyszła ratyfikacja będzie wymagać zgody Sejmu RP.    Minister spraw zagranicznych podejmie odpowiednie inicjatywy ustawodawcze stosownie do swoich kompetencji.    Minister    Bronisław Geremek    Warszawa, dnia 26 stycznia 1998 r.