Debaty sejmoweIX Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie uwolnienia cen spirytusu surowego

   W odpowiedzi na interpelację pana posła Stanisława Steca z dnia 16 lutego 1998 r., przesłaną przy piśmie, znak: SPS-0202-237/98, z dnia 3 marca br. wyjaśniam.    Ceny urzędowe ustala się na niektóre środki spożycia i usługi mające podstawowe znaczenie dla kosztów utrzymania lub ochrony zdrowia ludności oraz środki produkcji mające podstawowe znaczenie dla kosztów wytwarzania (art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 26 lutego 1982 r. o cenach - DzU z 1988 r. nr 27, poz. 195 ze zmianami). Należy przy tym podkreślić, iż ustalanie cen urzędowych ma zapobiegać nadmiernemu i nieuzasadnionemu wzrostowi kosztów utrzymania ludności oraz kosztów wytwarzani.    Do takich ˝strategicznych˝ towarów ze względów ekonomicznych oraz społecznych został zaliczone spirytusy (surowy i rektyfikowany) oraz wyroby spirytusowe. Ponieważ jednak większość ekonomistów uważa funkcjonowanie cen urzędowych za anachronizm i pozostałość tzw. ręcznego sterowania, nie odpowiadającą regułom gospodarki rynkowej, a przesłanki ekonomiczne utrzymywania cen urzędowych na wyroby przemysłu spirytusowego straciły znaczenie, zaplanowano rezygnację z ustalania cen na te wyroby. Zabieg ten przeprowadzono stopniowo, wyłączając z obowiązku ustalania cen urzędowych od września 1995 r. początkowo tylko ceny wyrobów spirytusowych o mocy do 30% (rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 8 sierpnia 1995 r. - DzU nr 100, poz. 492), następnie od lutego 1996 r. pozostałe wódki gatunkowe (rozporządzenie z dnia 16 stycznia 1996 r. - DzU nr 8, poz. 48) i od 1 lutego 1998 r. pozostałe wyroby przemysłu spirytusowego (rozporządzenie z dnia 30 grudnia 1997 r. - DzU nr 162, poz. 1115). Przed każdym z wymienionych etapów dokonywano szczegółowej analizy sytuacji rynkowej, tak by uwolnienie cen nie spowodowało ich gwałtownego wzrostu. Analiza taka przeprowadzona w drugiej połowie 1997 r. wykazała, iż istniejące relacje między podażą a popytem na wyroby przemysłu spirytusowego z całą pewnością pozwolą uniknąć tego niepożądanego zjawiska.    Dodatkową przesłanką uwolnienia cen spirytusów i wyrobów spirytusowych czystych z obowiązku ustalania na nie cen urzędowych było wejście w życie Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Chodzi tu o przepis art. 87, który stanowi, iż źródłem powszechnie obowiązującego w Polsce prawa są: konstytucja, ustawy, ratyfikowane umowy międzynarodowe oraz rozporządzenia. Ceny wyrobów przemysłu spirytusowego, zgodnie z przepisami wymienionej ustawy z dnia 26 lutego 1982 r. o cenach, ustalał minister finansów w drodze decyzji. Forma ta była najodpowiedniejsza zwłaszcza w odniesieniu do spirytusów surowych, których koszty produkcji w zasadniczy sposób uzależnione są od kosztów podstawowych surowców, tj. zbóż i ziemniaków (koszt surowców stanowi od 50% do 60% kosztów produkcji surówki), a te ostatnie zależą od aktualnej sytuacji w rolnictwie i ulegają częstym zmianom. Wymagało to szybkiego dokonywania korekt cen zbytu surówki. Zmiany takie, z uwagi na obowiązujący tryb legislacyjny, nie mogą być dokonywane w drodze rozporządzenia odpowiednio szybko.    Nie mogę podzielić poglądu pana posła Steca, iż to w wyniku uwolnienia cen zbytu spirytusu surowego jego odbiorcy płacą niższe ceny. Ceny urzędowe, stosownie do treści przepisu art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 26 lutego 1982 r. o cenach, są cenami maksymalnymi. Przepis ten ma za zadanie ograniczyć niekontrolowany wzrost cen i osiąganie nadmiernych zysków w warunkach wystąpienia niedoborów rynkowych. Natomiast pozwala na sprzedaż artykułów, na które obowiązują ceny urzędowe, po cenach niższych od urzędowych. Producenci i odbiorcy spirytusu znają i stosują ten przepis w praktyce. Dotyczy to oczywiście tylko okresów, gdy podaż spirytusu znacznie przewyższa zapotrzebowanie na ten towar, jak to ma miejsce w przypadku spirytusu surowego od kilku lat. Przykładem mogą być ceny płacone gorzelniom rolniczym za spirytus surowy w 1997 r. Cena urzędowa tego spirytusu w 1997 r. wynosiła 24 zł/dm3 100% (plus VAT), natomiast średnia cena uzyskana przez 22 gorzelnie woj. szczecińskiego, które produkowały i sprzedawały, wyniosła 20,90 zł/10 dm3. Należy przy tym podkreślić, iż na 8 przedsiębiorstw produkujących spirytus rektyfikowany lub odwodniony i zakupujących surówkę w woj. szczecińskim, tylko 2 płaciło ceny w wysokości takiej, jak ustalone ceny urzędowe. Sytuacja taka powtarza się od kilku lat w całej Polsce i jest wynikiem znacznej nadprodukcji spirytusu, co wiąże się z dużą podażą surowców gorzelniczych oraz spadkiem zapotrzebowania na spirytus rektyfikowany do celów spożywczych (produkcja i sprzedaż wyrobów spirytusowych). Ograniczenie sprzedaży wódek jest spowodowane wieloma przyczynami, wydaje się jednak, iż najistotniejszy wpływ ma tu zmiana struktury spożycia napojów alkoholowych. Od kilku lat obserwuje się w Polsce wzrost konsumpcji napojów alkoholowych niskoprocentowych, takich jak piwo, wino lub napoje winopochodne. Zwłaszcza w przypadku piwa konsumpcja tego napoju wzrasta bardzo wyraźnie, np. sprzedaż piwa w 1997 r. w stosunku do sprzedaży w 1995 r. wzrosła o ponad 25%.    Jak z powyższego wynika na dochody uzyskiwane przez gorzelnie rolnicze nie wpływa fakt zwolnienia cen spirytusu z obowiązku ustalania cen urzędowych, a wyłącznie sytuacja rynkowa i do czasu zrównoważenia podaży i popytu na spirytus sytuacja ta nie ulegnie zmianie.    Sekretarz stanu    Jarosław Bauc    Warszawa, dnia 13 marca 1998 r.