Debaty sejmoweIX Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie podjęcia przez rząd działań w celu uratowania ściany pozostałej z XIV-wiecznego kościoła w Trzęsaczu w woj. szczecińskim

   Z upoważnienia prezesa Rady Ministrów uprzejmie proszę o przyjęcie stanowiska dotyczącego interpelacji pana posła Jacka Piechoty z dnia 18 lutego 1998 r. w sprawie podjęcia przez rząd działań dla pilnego ratowania ostatniej części ściany kościoła w Trzęsaczu.    Kościół w Trzęsaczu wzniesiony został w I połowie XV w. i w takiej formie przetrwał do 1873 r., kiedy to rozpoczął się proces destrukcji klifu i istniejącej na jego krawędzi budowli. Od tego czasu podejmowano próby ratowania zabytku, jednakże rezultaty tych działań były znikome. Jedną z przyczyn niepowodzeń podjętych prób w końcu XIX w. i na początku XX w. była mylna ocena przyczyn destrukcji klifu i niedostateczne jego zabezpieczenie. Kolejne fragmenty kościoła spadały ze skarpy. W 1954 r. pozostała z kościoła jedynie ściana południowa i fragment ściany prezbiterium. Ze względu na wartość ruiny, jej unikalność na polskim wybrzeżu, wojewódzki konserwator zabytków w Szczecinie wpisał ją do rejestru zabytków pod nr 314 (dec. KL.V.0/81 z dnia 15 czerwca 1958 r.).    Prawnym właścicielem terenu i położonego na nim zabytku jest skarb państwa reprezentowany przez Urząd Rejonowy w Gryficach. W dniu 18 listopada 1996 r. Urząd Rejonowy w Gryficach podpisał z Zarządem Gminy Rewal umowę użyczenia tego terenu. Zatem zgodnie z obowiązującymi przepisami jego użytkownikiem i gospodarzem jest gmina Rewal.    Dla zatrzymania erozji morskiej klifu Urząd Morski w Szczecinie wykonał w latach osiemdziesiątych zabezpieczenie jego stopy opaską brzegową z betonowych piramidek i gwiazdobloków. Wykonanie opaski nie zahamowało jednak erozji powierzchniowej, spowodowanej opadami atmosferycznymi i wysiękiem wód gruntowych w górnej części zbocza. Nie podcinane od dołu erozją morską zbocze dąży w swej górnej partii, w sposób naturalny, do przyjęcia łagodnego nachylenia, co zagraża stojącej na krawędzi ruinie. Skutkiem tego w 1994 r. było kolejne osunięcie się nadwieszonej korony klifu wraz z fragmentem ściany kościoła (poprzednio podobne fakty miały miejsce w latach 1956, 1973 i 1975).    Mając na względzie wartość ruiny, wojewódzki konserwator zabytków w Szczecinie podejmował - w miarę skromnych możliwości finansowych - działania na rzecz dokumentowania zabytku. W latach siedemdziesiątych wykonano inwentaryzację fotogrametryczną ściany, w 1976 r. Instytut Hydrotechniki Politechniki Gdańskiej wykonał na zlecenie WKZ ˝studium dynamiki brzegu klifowego w Trzęsaczu w aspekcie ochrony fragmentu ruiny gotyckiego kościoła˝. Studium to przekazano Urzędowi Morskiemu w Szczecinie. Na przełomie lat 1980 i 1981 wykonana została przez PP Pracownie Konserwacji Zabytków O/Szczecin dokumentacja historyczno-architektoniczna ruiny średniowiecznego kościoła w Trzęsaczu.    Z opracowań wynika, iż prace konserwatorskie przy ruinie kościoła mogą zostać podjęte dopiero po zabezpieczeniu skarpy. Potwierdza to także najnowsza ekspertyza wykonana w 1997 r. na zlecenie Urzędu Gminy Rewal przez dr. Tadeusza Basińskiego pt. ˝Ocena możliwości zachowania i zabezpieczenia zabytkowych ruin kościoła na skarpie klifu w Trzęsaczu˝. Ekspertyza ta dotyczy umocnienia skarpy metodą gruntu zbrojonego (konstrukcja gabionowa).    Ogólna koncepcja zakłada działanie w trzech etapach: I etap - rozbiórka ruin, w celu usunięcia obsuwania się ściany w trakcie prac zabezpieczających skarpę, II etap - zabezpieczenie skarpy, III etap - ponowne usytuowanie ściany kościoła w miejscu bezpiecznym na klifie.    Trzeba podkreślić, że wykonanie zabezpieczenia samej skarpy leży poza działaniami konserwatorskimi. Obowiązek ten spoczywa bowiem na Urzędzie Morskim oraz na władzach gminnych. Natomiast w gestii służb konserwatorskich leży ustalenie sposobu rozbiórki zabytkowej ściany i jej ponowne ustawienie na ustabilizowanym klifie. Z konserwatorskiego punktu widzenia najbardziej prawidłowe w tym konkretnym przypadku jest przeniesienie ruin kościoła poprzez pocięcie ściany na bloki i zabezpieczenie ich w innym miejscu do czasu umocnienia skarpy. Tylko takie rozwiązanie gwarantuje zachowanie autentyczności gotyckiego fragmentu kościoła.    Dlatego też wojewódzki konserwator zbytków wystąpił w 1997 r. i 1998 r. do generalnego konserwatora zabytków o zabezpieczenie środków na prace konserwatorskie. Już w 1996 r. z inicjatywy ministra kultury i sztuki wyasygnowano kwotę w wysokości 30 000 zł i taką samą kwotę w 1997 r. Środki te jednak nie zostały przez Urząd Gminy w Rewalu wykorzystane. W Trzęsaczu nie podjęto bowiem żadnych prac w tym zakresie, pomimo wyłonienia drogą konkursu ofert wykonawcy specjalistycznych robót (firma Stabilator), a także uzyskania od wojewódzkiego konserwatora zabytków w Szczecinie zatwierdzenia dokumentacji projektowej oraz zezwolenia na prowadzenie prac konserwatorskich przy obiekcie zabytkowym.    Domniemywać należy, iż zasadniczym powodemnieprzystąpienia przez Urząd Gminy do prac zabezpieczających jest brak środków na całe zadanie, którego całkowity koszt określony został na kwotę ok. 1 600 000 zł. Natomiast koszt działań konserwatorskich dotyczących rozbiórki ściany metodą na bloki i ponownego jej ustawienia wyniesie ok. 355 000 zł.    Ewentualne dofinansowanie prac konserwatorskich przy tym obiekcie może być rozważone w ramach możliwości finansowych, jakie posiada generalny konserwator zabytków na rok 1998, wyłącznie po przedstawieniu szczegółowego planu działań z podaniem pełnych kosztów przedsięwzięcia, w rozbiciu na kolejne lata, a także z uwzględnieniem udziału własnego gminy i urzędu odpowiedzialnego za zabezpieczenie skarby Bałtyku.    W budżecie gminnym na rok 1998 zaplanowano kwotę tylko 200.00 zł, choć znana była i akceptowana przez Zarząd Gminy Rewal metoda zabezpieczania skarpy i ruin kościoła oraz ogólny koszt całego przedsięwzięcia, a także wyłoniony wykonawca prac.    Stosownie do przepisów uchwały nr 179 Rady Ministrów z dnia 8 grudnia 1978 r. (MP nr 37, poz. 32) istnieje możliwość refundacji podniesionych nakładów do wysokości 23% z budżetu państwa. Kwota ta w wysokości 49 450,00 zł została wstępnie zarezerwowana w planie rzeczowo-finansowym GKZ na 1998 r.    Pragnę zaznaczyć, że stosownie do art. 25 ust. 1 pkt 1 ustawy o ochronie dóbr kultury właściciel i użytkownik zabytku obowiązany jest dbać o jego zachowanie. Środki konserwatorskie w tym przypadku pełnią rolę wspomagającą działania właściciela.    Minister    Joanna Wnuk-Nazarowa    Warszawa, dnia 24 marca 1998 r.