Debaty sejmoweIX Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie strategii rozwoju systemu edukacji

   Szanowny Panie Marszałku! Odpowiadając na interpelację pana posła Jana Kulasa z dnia 21 stycznia 2000 r. w sprawie strategii rozwoju edukacji Ministerstwo Edukacji Narodowej przedstawia następujące stanowisko.    Ad 1. Za początek wdrażania reformy systemu edukacji należy uznać 1 stycznia 1999 r., kiedy organy jednostek samorządu terytorialnego przejęły prowadzenie szkół i innych placówek wchodzących w skład systemu oświaty, dotychczas prowadzonych przez kuratoria oświaty. Zasadniczy etap reformy to wprowadzenie z dniem 1 września 1999 r. równocześnie reformy ustroju szkolnego i reformy programowej. Był to niewątpliwie moment najtrudniejszy z uwagi na konieczność utworzenia nowej sieci szkół, zapewnienie dowożenia większej niż dotychczas liczby uczniów, zapewnienia zreformowanej szkole nowych programów nauczania i podręczników. Problem dowożenia został przez gminy rozwiązany przede wszystkim w oparciu o umowy z przewoźnikami, część gmin otrzymała autobusy zakupione przez MEN, niektóre zakupiły je z własnych środków. Również kwestia podręczników została pomyślnie rozwiązana. Tylko przejściowo we wrześniu brakowało niektórych tytułów nowych podręczników. Najwięcej zastrzeżeń może budzić utworzona sieć szkolna ze stosunkowo dużą liczbą małych szkół, z klasami łączonymi, z gimnazjami, które mają oddziały w innych szkołach. Trzeba jednak pamiętać, że nie jest to sieć docelowa - będzie ona ewoluować w ciągu najbliższych dwóch lat.    Duży wysiłek został włożony w przygotowanie do reformy dyrektorów szkół i nauczycieli. Zostali przeszkoleni praktycznie wszyscy dyrektorzy szkół oraz 90% rad pedagogicznych. Przyjęto do realizacji 110 projektów studiów podyplomowych dla nauczycieli na poziomie centralnym oraz 141 różnych form dokształcania i doskonalenia nauczycieli na poziomie wojewódzkim. W roku 2000 będą kontynuowane granty edukacyjne zarówno na poziomie centralnym, jak i wojewódzkim.    Powołana została Centralna Komisja Edukacyjna oraz osiem okręgowych komisji egzaminacyjnych. Przygotowane zostały i poddane społecznej konsultacji standardy wymagań egzaminacyjnych.    Wszystkie opisane wyżej prace zostały wykonane zgodnie z przyjętym harmonogramem wdrażania reformy. Niewielkie opóźnienia przy tak dużej skali zmian były trudne do uniknięcia. Istotne opóźnienie wystąpiło jedynie w jednym segmencie reformy - zmianie statusu zawodowego nauczycieli, co miało nastąpić od 1 września 1999 r. Opóźnienie to miało związek z przedłużającymi się negocjacjami ze związkami zawodowymi.    Jeśli chodzi o skuteczność wdrażanej reformy, należy ją odnieść do założonych celów, a więc:    - podniesienia poziomu edukacji społeczeństwa poprzez upowszechnienie wykształcenia średniego i wyższego,    - wyrównania szans edukacyjnych,    - sprzyjania poprawie jakości edukacji rozumianej jako integralny proces wychowania i kształcenia.    Za wcześnie dziś na ocenę, czy cele te zostaną osiągnięte. Ich osiągnięciu sprzyja reforma programowa, silne gimnazja powinny zwiększyć możliwość dostępu młodzieży z obszarów wiejskich do dobrych liceów. Reforma tworzy mechanizmy, które powinny umożliwić osiągnięcie założonych rezultatów. Pod tym kątem prowadzone jest monitorowanie reformy systemu edukacji, dzięki któremu co rok będziemy mogli sprawdzać, jak realizowane są poszczególne cele. Należy jednak zwrócić uwagę, że pierwsi absolwenci liceów profilowanych zdadzą maturę w roku 2005. Dopiero wtedy będziemy mieli pełniejszy obraz efektów wdrożonej reformy.    Ad 2. Sytuacja ekonomiczna edukacji jest wypadkową wielu czynników kształtujących sytuację gospodarczą i społeczną kraju. W pierwszym rzędzie wpływ na kształtowanie warunków realizacji zadań edukacyjnych ma struktura wskaźników makroekonomicznych przyjmowanych przez Radę Ministrów za podstawę założeń konstrukcji budżetu państwa na kolejne lata. Trudno oczekiwać, aby Ministerstwo Finansów silniej popierało wybrane resorty, w tym edukacji, których wydatki, choć uzasadnione, obciążają głównie budżet. Dlatego też Ministerstwo Edukacji Narodowej będzie konsekwentnie działać na rzecz takiego ukształtowania struktury wskaźników makroekonomicznych, aby w maksymalnym stopniu mogły być zaspokojone potrzeby rozwoju edukacji wynikające z aspiracji edukacyjnych społeczeństwa. Będziemy w dalszym ciągu dążyć do jak najbardziej racjonalnego wykorzystania środków oddawanych do dyspozycji ministerstwa oraz przekazywanych bezpośrednio do budżetów poszczególnych jednostek samorządów terytorialnych odpowiedzialnych za realizację zadań edukacyjnych.    Przygotowując kolejne programy strategiczne rozwoju edukacji i operacyjne projekty przygotowania i wdrażania reformy systemu edukacji, będziemy chcieli wspólnie z Ministerstwem Finansów ustalać zasady ich finansowania z budżetu państwa.    Ad 3. Problematyka związana z reformą systemu edukacji jest wnoszona na forum rządowe i znajdujące się w pracach rządu nie tylko za sprawą bezpośrednich inicjatyw ministra edukacji narodowej, ale również jako stały element polityki i programów działań podejmowanych i realizowanych w innych sektorach. Można tu wskazać przykładowo udział problematyki edukacyjnej w przyjętych dotychczas pięciu strategiach narodowych, które stanowią bazę do opracowania narodowego programu rozwoju Polski. To, że reforma systemu edukacji jest jedną z czterech zasadniczych reform przeprowadzanych przez obecną koalicję rządową, oznacza, że sprawy edukacji narodowej w pracach rządu miały i będą mieć w dalszym ciągu znaczący udział.    Ad 4. Zasadnicze cele ˝strategii rozwoju systemu edukacji˝ wynikają wprost z kalendarza wdrażanych zmian. Obecnie trwają intensywne prace nad szczegółową koncepcją reformy szkolnictwa ponadgimnazjalnego, która wkrótce zostanie przedstawiona do szerokiej społecznej konsultacji. Licea profilowane i szkoły zawodowe rozpoczną pracę 1 września 2002 roku. W roku 2002 przeprowadzone też zostaną pierwsze sprawdziany po 6-letniej szkole podstawowej, egzaminy po gimnazjum oraz egzaminy maturalne według nowej formuły.    Inne aspekty reformy dotyczące profilaktyki i opieki nad dzieckiem, rozwoju sieci szkół, kształcenia i doskonalenia nauczycieli, standardów zatrudnienia nauczycieli, zarządzania i nadzorowania systemu edukacji, systemu finansowania oświaty znajdują się w fazie opracowania przez właściwe merytorycznie departamenty.    Ad 5 i 6. Ministerstwo Edukacji Narodowej zakłada, w uzgodnieniu z kancelarią premiera, że ˝Strategia rozwoju systemu edukacji do 2005 roku˝ zostanie przekazana pod obrady Rady Ministrów i jej stałych komitetów w maju 2000 r. Projekt opracowania będzie konsultowany w przyjętym trybie opiniowania i uzgodnień międzyresortowych. Po przyjęciu przez Radę Ministrów przygotowany dokument będzie stanowić uzupełnienie sześciu cząstkowych strategii, w oparciu o które sporządzony zostanie narodowy plan rozwoju Polski, konieczny dla przeprowadzenia procesu akcesyjnego do Unii Europejskiej.    Ad 7. Ministerstwo Edukacji Narodowej nie widzi potrzeby i nie przewiduje tworzenia ...systemu finansowania ˝strategii rozwoju systemu edukacji do 2005 roku˝, o co zapytuje pan poseł.    W projekcie reformy systemu edukacji ministerstwo przedstawiło wstępne założenia nowego systemu finansowania oświaty, a następnie w 1999 r. ˝Średniookresowy program finansowania edukacji w latach 2000-2002˝, w którym w wariantowych propozycjach rozwiązań podano przewidywane wydatki na oświatę w stosunku do produktu krajowego brutto (PBK).    Przedkładając panu marszałkowi powyższe wyjaśnienia, wyrażam nadzieję, że pan poseł uzna za wyczerpujące odpowiedzi na postawione w interpelacji pytania.    Z wyrazami szacunku    Sekretarz stanu    Irena Dzierzgowska    Warszawa, dnia 7 lutego 2000 r.