Debaty sejmoweIX Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie instytucji obrony z urzędu

   Szanowny Panie Marszałku! Odpowiadając na interpelację pana posła Bogdana Lewandowskiego w sprawie instytucji obrony z urzędu, przekazaną przy piśmie z dnia 15 grudnia 1999 r., nr SPS-0202-2962/99, uprzejmie przedstawiam, co następuje:    Minister sprawiedliwości nie sprawuje nadzoru nad adwokaturą, a wykonuje jedynie uprawnienia wobec tej korporacji, które określa ustawa z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze (DzU nr 16, poz. 124 z późn. zm.).    W szczególności minister sprawiedliwości nie nadzoruje sposobu i jakości wykonywania przez adwokatów czynności procesowych zleconych z urzędu przez sądy. Zgodnie z powołaną ustawą, ocena pracy zawodowej adwokatów i aplikantów adwokackich należy do samorządu adwokackiego. Zarówno bowiem adwokaci, jak i aplikanci adwokaccy podlegają odpowiedzialności dyscyplinarnej za postępowanie sprzeczne z prawem, z zasadami etyki lub godności zawodu bądź za naruszenie obowiązków zawodowych. W sprawach dyscyplinarnych orzekają sądy dyscyplinarne, będące organami izb adwokackich, oraz Wyższy Sąd Dyscyplinarny, jako jeden z organów adwokatury (obok Krajowego Zjazdu Adwokatury, Naczelnej Rady Adwokackiej oraz Wyższej Komisji Rewizyjnej).    Sposób oraz jakość wykonywania obowiązków zawodowych przez adwokatów oceniają w toku procesu sądy. Działalność ta jest oceniana również przez strony, których interesy reprezentują przed sądem obrońcy bądź pełnomocnicy. Dotyczy to oczywiście również wykonywania czynności zawodowych przez obrońców i pełnomocników z urzędu.    W związku z powyższym sądy niejednokrotnie informują bezpośrednio odpowiednie okręgowe rady adwokackie bądź Naczelną Radę Adwokacką o niewłaściwym spełnianiu obowiązków zawodowych przez adwokatów, a w szczególności przez obrońców z urzędu w procesach karnych i pełnomocników z urzędu w procesach cywilnych. Zazwyczaj takie pisma są przesyłane do wiadomości Ministerstwu Sprawiedliwości, które zwraca się o informację odnośnie do sposobu załatwienia interwencji sądu.    Również strony kierują bezpośrednio do organów samorządu adwokackiego skargi na działalność adwokatów, w tym obrońców i pełnomocników z urzędu. Takie skargi wpływają także do Ministerstwa Sprawiedliwości i są przekazywane według właściwości (przez odpowiednią komórkę ministerstwa) do rozpatrzenia przez uprawnione organy adwokatury. Jednocześnie zobowiązuje się te organy do poinformowania zarówno osób zainteresowanych, jak i ministerstwa o podjętych czynnościach bądź o wynikach postępowania dyscyplinarnego.    W roku 1999 do Ministerstwa Sprawiedliwości wpłynęło 59 skarg na działalność zawodową adwokatów, w tym 4 skargi przesłały sądy. Trzy skargi zostały przez sądy przekazane ministerstwu do wiadomości. Problematyka tych skarg była zróżnicowana; w większości skargi nie dotyczyły spraw ze stosunku pracy.    Zgodnie z ustawą Prawo o adwokaturze minister sprawiedliwości ma prawo wglądu do akt postępowania dyscyplinarnego, a rozprawa przed sądem dyscyplinarnym jest jawna również dla przedstawicieli ministra. Minister sprawiedliwości ma również prawo żądania informacji o wynikach postępowania dyscyplinarnego oraz prawo żądania prawomocnych orzeczeń dyscyplinarnych wraz z aktami sprawy. W przypadku stwierdzenia rażącego naruszenia przepisów prawa lub oczywistej niesłuszności prawomocnego orzeczenia dyscyplinarnego minister wnosi do Sądu Najwyższego rewizję nadzwyczajną. Minister sprawiedliwości może także polecić wszczęcie postępowania dyscyplinarnego przeciwko adwokatowi lub aplikantowi adwokackiemu, jeżeli nie zostało ono wszczęte przez samorząd adwokacki, a w ocenie ministra wszczęcie postępowania dyscyplinarnego jest celowe.    Odnosząc się do poruszonej w interpelacji problematyki zróżnicowania wynagrodzeń przyznawanych przez sądy adwokatom z urzędu w zależności od rodzaju spraw, w jakich występują, należy zauważyć, że ponoszone przez skarb państwa koszty nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata ustanowionego z urzędu zostały określone w rozporządzeniu ministra sprawiedliwości z dnia 12 grudnia 1997 r. w sprawie opłat za czynności adwokatów oraz opłat za czynności radców prawnych (DzU nr 154, poz. 1013, z późn. zm.) przy uwzględnieniu generalnego zróżnicowania stawek minimalnych opłat w różnych rodzajach spraw. Zróżnicowanie takie w pewnych kategoriach spraw wynika z potrzeb społecznych i dotyczy m.in. spraw ze stosunku pracy.    Podkreślenia wymaga również okoliczność, że w latach 1998-1999 ponoszone przez skarb państwa koszty nieopłaconej pomocy prawnej, udzielanej przez adwokata (lub radcę prawnego) ustanowionego z urzędu, wynosiły odpowiednio 40% i 100% stawki minimalnej, natomiast od 1 stycznia 2000 r. koszty te będą obejmować - poza niezbędnymi, udokumentowanymi wydatkami adwokata (bądź radcy prawnego) - opłatę do wysokości dwukrotnej stawki minimalnej w sprawach określonych szczegółowo w rozporządzeniu. Znacząco zatem wzrosną ponoszone przez skarb państwa koszty nieopłaconej pomocy prawnej obrońców i pełnomocników z urzędu, a tym samym wzrosną wynagrodzenia adwokatów ustanowionych z urzędu.    Z przedstawionego powyżej stanu prawnego dotyczącego uprawnień ministra sprawiedliwości wobec adwokatury wynika, że minister ma ograniczone możliwości w zakresie kontroli sposobu i jakości wykonywania przez adwokatów czynności procesowych zleconych z urzędu. Nie wydaje się jednak, aby obecnie możliwa była nowelizacja ustawy Prawo o adwokaturze w kierunku wprowadzenia bezpośredniego nadzoru ministra nad sposobem wykonywania obowiązków zawodowych przez adwokatów ustanowionych przez sądy obrońcami lub pełnomocnikami z urzędu. Należy bowiem zauważyć, że m.in. celem szerokiej nowelizacji z dnia 22 maja 1997 r. (DzU nr 75, poz. 471) ustawy Prawo o adwokaturze było wyraźne poszerzenie uprawnień samorządowych (również w omawianych sprawach) i zmniejszenie jednocześnie uprawnień nadzorczych ministra sprawiedliwości wobec adwokatury.    Odnosząc się do ostatniego zagadnienia podniesionego w interpelacji pana posła Bogdana Lewandowskiego, należy zaznaczyć, iż zlecenia unijne w sprawie dostosowania polskich przepisów dotyczących adwokatury do wymogów prawa Unii Europejskej, a w szczególności dyrektywy Rady Wspólnot Europejskich - nie obejmują problematyki poruszanej przez pana posła.    Z poważaniem    Podsekretarz stanu    Janusz Niemcewicz    Warszawa, dnia 10 stycznia 2000 r.