Debaty sejmoweIX Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie sytuacji byłych skazanych opuszczających zakłady karne

   Szanowny Panie Marszałku! Po zapoznaniu się z przesłaną przy piśmie z dnia 21 grudnia 2000 r. SPS-0202-5333/00 interpelacją poseł Anny Sobeckiej z dnia 11 grudnia 2000 r. w sprawie sytuacji skazanych opuszczających zakłady karne uprzejmie przedstawiam, co następuje.    Przepisy Kodeksu karnego wykonawczego przywiązują szczególną wagę do problematyki związanej z przygotowaniem do zwolnienia skazanych z zakładów karnych oraz warunków udzielania im pomocy, co znalazło wyraz w przyjętych rozwiązaniach. Właściwe bowiem przygotowanie skazanych do zwolnienia wywiera istotny wpływ na efekty wykonania kary.    Problematykę tę regulują w szczególności przepisy oddziału 12 Rozdziału X. Kara pozbawienia wolności (art. 164-168), a także przepisy art. 41 i 43 Kodeksu karnego wykonawczego. Należy tu także wymienić rozporządzenie ministra sprawiedliwości z dnia 18 września 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu udzielania pomocy osobom pozbawionym wolności, zwalnianym z zakładów karnych i aresztów śledczych oraz ich rodzinom, a także pokrzywdzonym przestępstwem i ich rodzinom, jak również szczegółowych zasad i trybu tworzenia funduszu pomocy postpenitencjarnej oraz przeznaczania środków z tego funduszu na taką pomoc (DzU nr 124, poz. 823), wydane na podstawie art. 43 § 3 K.k.w.    Wymienione rozporządzenie przewiduje m.in. zasady tworzenia funduszu pomocy postpenitencjarnej, dysponowania środkami na ten cel przeznaczonymi, formy świadczonej pomocy oraz określa zakres podmiotów uprawnionych do tej pomocy.    Informacyjnie należy wskazać, iż w 1999 r. więziennictwo udzieliło ponad 82 000 świadczeń z funduszu pomocy postpenitencjarnej, obejmującej formy przewidziane w wymienionym rozporządzeniu. Natomiast w 2000 r. więziennictwo otrzymało 4 182 000 zł na rzecz osób opuszczających zakłady karne i areszty śledcze i ich rodzin.Wymaga podkreślenia, iż z tego funduszu korzystają także podmioty, o których mowa w art. 38 § 1 K.k.w., a mianowicie stowarzyszenia, organizacje, fundacje, kościoły i inne związki wyznaniowe oraz osoby godne zaufania, działające na rzecz społecznej readaptacji skazanych. W 2000 r. wsparcie finansowe na rzecz skazanych z wymienionego funduszu na kwotę 1 000 000 zł otrzymało 25 takich podmiotów.    W celu lepszego przygotowania skazanych do wyjścia na wolność po odbyciu kary lub w wyniku warunkowego przedterminowego zwolnienia w art. 164 K.k.w.przewidziano, w miarę potrzeby, poprzedzający okres do 6 miesięcy, jako niezbędny ze względu na właściwości warunki życia oczekujące skazanych poza zakładem karnym (np. brak mieszkania, zatrudnienia, brak kwalifikacji zawodowych, kalectwo).    W tym okresie przygotowawczym skazani powinni nawiązać kontakt z kuratorem bądź też z podmiotami, o których mowa w cyt. art. 38 § 1 K.k.w., do których obowiązków będzie należało udzielanie odpowiedniej pomocy skazanym. Równolegle też wymienione podmioty ze swej strony mogą zgłaszać skazanym oferty określonej pomocy, np. umieszczenia w schronisku, podjęcia pracy.    Wymaga podkreślenia, iż w celu realizacji zadań w omawianym okresie przygotowawczym przepis art. 165 K.k.w. przewiduje dwie możliwości ułatwiające przygotowanie się skazanych do wyjścia z zakładu karnego, a mianowicie uzyskanie zezwolenia na opuszczenie zakładu karnego, łącznie na czas do 14 dni, który to czas przeznaczony jest na poszukiwanie pracy i zakwaterowanie, a także uzyskanie zezwolenia na dysponowanie własnymi pieniędzmi w tym czasie.    Odnosząc się do podniesionej kwestii pomocy administracji zakładu karnego w załatwianiu skazanym dokumentów koniecznych do uzyskania pomocy z funduszu pomocy postpenitencjarnej, pragnę zauważyć, iż zgodnie z art. 165 § 4 K.k.w. administracja zakładu karnego ma obowiązek podjęcia jedynie czynności niezbędnych do otrzymania przez skazanych zwalnianych z tego zakładu dowodu tożsamości, jeżeli nie posiadają oni takiego dokumentu. Obowiązek ten realizowany jest przez administrację zakładów karnych w całej rozciągłości. Czynności te podejmowane są już od samego początku odbywania kary przez skazanych. Niezależnie od tego wszystkim skazanym zwalnianym z zakładu karnego wydawany jest (obligatoryjnie) dokument zwolnienia z zakładu karnego, o którym to dokumencie jest m.in. mowa w § 7 w ust. 3 cyt. rozporządzenia ministra sprawiedliwości z dnia 18 września 1998 r.    Należy tu zauważyć, iż zgodnie z § 9 ust. 1 tego rozporządzenia kurator zawodowy, w porozumieniu z administracją zakładu karnego lub aresztu śledczego oraz za zgodą skazanych i przy współudziale skazanych, w okresie przygotowawczym, o którym mowa w cytowanym art. 164 § 1 K.k.w., opracowuje program przewidywanych działań w zakresie pomocy niezbędnej dla skazanych oraz określa wysokość środków potrzebnych na realizację takiego programu. Tak więc jeszcze przed zwolnieniem skazanych z zakładu karnego, w trakcie opracowywania programu tej pomocy istnieje możliwość ewentualnego przygotowania innych jeszcze dokumentów potrzebnych do uzyskania przez skazanych pomocy ze środków funduszu pomocy postpenitencjarnej, przy udziale kuratora.    Ustosunkowując się z kolei do wyrażonej w interpelacji sugestii wykorzystania pomocy administracji zakładu karnego w zarejestrowaniu skazanych zwalnianych z zakładu karnego w urzędzie pracy, trzeba zauważyć, iż przepisy Kodeksu karnego wykonawczego nie nakładają na administrację takiego obowiązku.    Natomiast udzielanie pomocy w staraniach o rejestrację w urzędzie pracy pozostaje w gestii kuratorów i pracowników socjalnych z ośrodka pomocy społecznej.    Należy jednak w omawianym zakresie zwrócić uwagę na przytoczony wyżej przepis art. 164 K.k.w. oraz na postanowienia art. 167 K.k.w. Zgodnie z brzmieniem tego ostatniego przepisu skazani przed zwolnieniem z zakładu karnego mają prawo wystąpić do sądu penitencjarnego z wnioskiem o zastosowanie wobec nich dozoru sądowego kuratora zawodowego, zwłaszcza jeżeli oczekujące ich warunki życia po zwolnieniu mogą im utrudniać społeczną readaptację. Sąd penitencjarny oddając skazanych pod dozór wymienionego kuratora może za zgodą skazanych nałożyć na nich określone obowiązki (art. 72 § 1 K.k.).    Zwalnianym skazanym, wobec których zastosowano dozór i nałożono obowiązki, jeżeli należycie je wypełniają, zapewnia się w myśl § 3 art. 167 K.k.w., w miarę możliwości, tymczasowe zakwaterowanie i udziela pomocy w otrzymaniu zatrudnienia w miejscach oraz instytucjach wskazanych przez sądowego kuratora zawodowego.    Niezależnie od powyższego zgodnie z art. 166 § 1 K.k.w. zwalnianym skazanym, mającym trudności w znalezieniu zatrudnienia, zakwaterowania oraz otrzymania niezbędnej pomocy lekarskiej, właściwe organy oraz instytucje (a więc także administracja zakładu karnego oraz sądowi kuratorzy) udzielają niezbędnej doraźnej pomocy. Są to z reguły najważniejsze formy pomocy, nie licząc koniecznych środków utrzymania (na wyżywienie i ubranie) oraz dostarczanie przez administrację zakładu karnego biletu na przejazd do miejsca zamieszkania.    W odniesieniu zaś do podniesionej w interpelacji wątpliwości w zakresie braku pisemnego informowania przez administrację zakładu karnego skazanych zwalnianych z tego zakładu o możliwościach uzyskania przez nich niezbędnej pomocy trzeba stwierdzić, iż przepis art. 166 § 2 K.k.w. zawierający taki obowiązek nie wymaga, aby informacja powyższa udzielana była na piśmie. Jednakże w zakładach karnych na tablicach ogłoszeń w oddziałach mieszkalnych i u wychowawcy znajdują się aktualne wykazy instytucji i organizacji świadczących pomoc w tym zakresie. W praktyce skazani, w razie potrzeby, otrzymują adresy tych podmiotów na piśmie. Niezależnie od powyższego w przypadku skazanych o niskim poziomie intelektualnym bądź nieporadnych życiowo niewątpliwie informacja taka powinna być udzielana w sposób wyczerpujący, w formie pisemnej.    Z poważaniem    Sekretarz stanu    Janusz Niedziela    Warszawa, dnia 10 stycznia 2001 r.