Debaty sejmoweIX Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie opłat za przejazd autostradą A-4

   Szanowny Panie Marszałku! Odpowiadając na interpelację z dnia 26 kwietnia 2000 r. pana posła Wojciecha Franka w sprawie opłat za przejazd autostradą A-4 na odcinku Katowice-Kraków, pragnę pana marszałka poinformować, co następuje:    1. Na jakiej podstawie i z uwzględnieniem elementów kalkulacyjnych oraz w jakim trybie nastąpiło ustalenie opłat za przejazd autostradą A-4 na odcinku Katowice -Kraków?    Zgodnie z przepisami ustawy o autostradach płatnych z dnia 27 października 1994 r. minister transportu i gospodarki morskiej określa w drodze rozporządzenia szczegółowe zasady ustalania i pobierania opłat za przejazdy autostradami oraz sposób ogłaszania wysokości tych opłat. Ponadto umowa koncesyjna określa stawki opłat w chwili rozpoczęcia eksploatacji autostrady jako płatnej.    Rozporządzenie ministra transportu i gospodarki morskiej z dnia 12 maja 1995 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania i pobierania opłat za przejazdy autostradami płatnymi zarządza, iż opłaty za przejazd autostradami powinny być ustalane w zależności od ilości przejechanych kilometrów oraz od kategorii pojazdu, przy czym rozporządzenie ustala 5 kategorii pojazdów.    Stawki opłat mogą być zmieniane przez koncesjonariusza po ich uzgodnieniu z Agencją Budowy i Eksploatacji Autostrad, z uwzględnieniem sposobu określonego w umowie koncesyjnej, przy czym zgodnie z rozporządzeniem MTiGM nie mogą być zmieniane częściej niż co 6 miesięcy. Stawki opłat powinny być co najmniej z 14-dniowym wyprzedzeniem ogłoszone w prasie o zasięgu ogólnokrajowym i udostępnione w punktach poboru opłat. Opłaty mogą być pobierane w gotówce, za pomocą kart magnetycznych lub przy użyciu elektronicznych urządzeń rejestrujących.    Aby spełnić zadania i obowiązki wynikające z istniejących przepisów prawnych dotyczących autostrad, jak również wynikające z umowy koncesyjnej, koncesjonariusz ma prawo do pobierania opłat. Umowa koncesyjna określa wyraźnie formułę ustalania tzw. stawek maksymalnych, do jakich koncesjonariusz ma prawo ustalać poziom stawek i których poziom w danym roku nie może zostać przekroczony.    Idea wprowadzenia opłat opiera się na założeniu, iż powinny one stanowić przychód umożliwiający pokrycie kosztów budowy i eksploatacji autostrady. Przychody z opłat za przejazd będą przeznaczane w przypadku autostrady A-4 m.in. na sfinansowanie kosztów budowy, eksploatacji i utrzymania autostrady, na okresowe remonty generalne autostrady oraz na refundację skarbowi państwa kredytu zaciągniętego w Europejskim Banku Odbudowy i Rozwoju (EBOiR) na modernizację istniejącej autostrady, jak również na realizację zobowiązań koncesjonariusza wobec instytucji finansujących (banków). Przewiduje się, zgodnie z doświadczeniami innych krajów w zakresie utrzymania autostrad płatnych, że koszt eksploatacji i utrzymania 1 km autostrady może wynosić od 160 do 220 tys. PLN rocznie. Te poważne, jak widać, wydatki związane z utrzymaniem odcinka (koncesjonariusz przejął utrzymanie z dniem 1 lutego 2000 r.) zostaną pokryte wyłącznie przez koncesjonariusza, nie stanowiąc tym samym obciążenia dla budżetu państwa.    Ze środków pochodzących z poboru opłat będą również częściowo sfinansowane następne etapy rozbudowy infrastruktury autostrady A-4 na omawianym odcinku. Dotyczy to prac adaptacyjnych, mających na celu dalsze podwyższanie jakości i wachlarza usług dostępnych dla podróżnych korzystających z tego odcinka A-4 oraz - co ważne w przypadku tego odcinka autostrady - pełne zabezpieczenie urządzeń ochrony środowiska.    Ponadto, po odprowadzeniu odpowiednich podatków do skarbu państwa, pozostała część zysków będzie, na podstawie odpowiedniej formuły podziału, zapewnionej zapisami umowy koncesyjnej, dzielona, w zależności od poziomu wskaźnika realnej stopy zwrotu na kapitale RoE, pomiędzy koncesjonariusza a skarb państwa w odpowiednich, ustalonych proporcjach, tak jak ma to miejsce w wielu tego typu przedsięwzięciach na świecie. W dużej części pieniądze zainwestowane w budowę autostrady ze skarbu państwa (pieniądze wszystkich podatników) powrócą do skarbu państwa w uzasadnionej wielkości, powiększone o należne podatki.    W przypadku autostrady A-4 Katowice-Kraków, tzw. rozruch technologiczny wraz z poborem opłat został wprowadzony, na wniosek koncesjonariusza, 3 kwietnia 2000 r. Celem rozruchu jest wykonanie pełnych testów poboru opłat, przesyłania danych, jak i zdolności operatora autostrady do jej profesjonalnej obsługi.    Uzgodnione, w trakcie negocjacji planu finansowego, początkowe stawki opłat w punkcie poboru opłat zostały określone na następujących poziomach:    - dla pojazdów lekkich (1 i 2 kategoria z rozporządzenia) - 4 PLN,    - dla pojazdów ciężarowych (3 i 4 kategoria z rozporządzenia) - 10 PLN.    To znaczy odpowiednio: 8 PLN i 20 PLN za przejazd całą autostradą od Katowic do Krakowa (61 km).    Nie należy zapominać, że stawki początkowe z umowy koncesyjnej wynoszące 7 PLN dla samochodów lekkich i 14 PLN dla samochodów ciężarowych, jak również stawki maksymalne, odpowiednio 10 PLN i 21 PLN, były ustalane w cenach 1997 r. (a więc wymagały rewaloryzacji).    Jak już informowaliśmy pana posła Franka, koncesjonariusz przedstawił do akceptacji Agencji Budowy i Eksploatacji Autostrad propozycję początkowych stawek opłat za przejazd autostradą A-4 na odcinku Kraków-Katowice na poziomie 10 PLN dla samochodów lekkich oraz 20 PLN dla samochodów ciężarowych.    Uzasadnienia przedstawione przez koncesjonariusza: kryteria rachunku ekonomicznego, w tym optymalizacja kosztów związanych z bieżącą eksploatacją autostrady, sprawne finansowanie realizacji II etapu budowy, stworzenie sprzyjających warunków dla ewentualnego przyspieszenia terminu uzyskania stopy zwrotu z kapitału (10%) umożliwiającej refundację kredytu EBOiR, zaciągniętego przez rząd na remont istniejącej autostrady, jak również wyższa niż zakładano stopa inflacji, dewaluacja złotego oraz sprawność techniki pobierania opłat, chociaż mogły być uznane za przekonujące, nie były jednak najważniejszymi kryteriami, jakimi kierowała się agencja przy ustalaniu wysokości stawek.    Podstawowym kryterium dla agencji była potrzeba zapewnienia społecznie akceptowalnych stawek opłat. Było to oparte na wynikach studium ruchu i przychodów, opracowanego w październiku 1999 r. przez Politechnikę Warszawską, które prognozowały poziom ruchu po wprowadzeniu opłat. Dla koncesjonariusza główną przesłanką przy ustalaniu poziomu opłat była maksymalizacja przychodów, dla agencji zaś - maksymalizacja przychodów przy jednoczesnym jak najmniejszym spadku ruchu na autostradzie. Wyniki studium ruchu pokazywały jasno, że dla samochodów osobowych zbliżony poziom przychodów przy stosunkowo niskim poziomie ˝ucieczki˝ z autostrady na drogi alternatywne, był przy stawce opłat na poziomie 7-8 PLN za przejazd całego odcinka koncesyjnego. Konsultanci z politechniki przeprowadzili szereg testów, biorąc pod uwagę wartości czasu prezentowane głównie przez polskich kierowców (na podstawie badań ankietowych kierowców). Okazało się, że stawka w wysokości 8 zł za przejazd autostradą z Katowic do Krakowa (po 4 zł na każdym placu poboru opłat) dla kierowców samochodów osobowych jest najlepsza z możliwych, tzn. akceptowalna społecznie.    Tę teorię potwierdziły prowadzone aktualnie na każdym PPO pomiary ruchu - spadek ilości pojazdów korzystających z autostrady wyniósł ok. 30% (na podstawie pomiarów z kwietnia br.), natomiast spodziewany, w studium ruchu, spadek ruchu dla tej stawki wynosił nawet 50%. Wynika z tego, że wprowadzona stawka opłat nie zniechęciła większości kierowców do przejazdu autostradą, co ma znaczenie szczególnie w przypadku tego odcinka, który funkcjonował od 15 lat jako autostrada bez opłat.    Podobne uzasadnienia można zastosować do stawek opłat za przejazd samochodów ciężarowych, które stanowią około 30% wszystkich przejazdów. Stawka 20 PLN została zaakceptowana przez użytkowników. Negocjowane są natomiast upusty dla stałych użytkowników.    Poziom stawek opłat jest ekonomicznie zasadny, a jednocześnie zaakceptowany przez użytkowników, dla których wartość stanowi bezpieczeństwo, komfort jazdy i czas przejazdu.    Społeczna akceptacja wprowadzenia opłat jest pozytywnym sygnałem dla realizacji Programu budowy autostrad i dla przyspieszenia realizacji budowy kolejnych odcinków.    Z poważaniem    Minister    Tadeusz Syryjczyk    Warszawa, dnia 23 maja 2000 r.