Debaty sejmoweIX Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie realizacji rządowego programu restrukturyzacji i prywatyzacji sektora naftowego

   Szanowny Panie Marszałku! W związku ze złożoną przez pana marszałka interpelacją pana posła Seweryna Kaczmarka z dnia 25 stycznia 2001 r. w sprawie rządowego programu restrukturyzacji i prywatyzacji sektora naftowego przestawiam poniżej informacje dotyczące zagadnień poruszonych przez pana posła.    Na przestrzeni lat 1998-2000 program restukturyzacji i prywatyzacji sektora naftowego, przyjęty przez Radę Ministrów w dniu 15 lipca 1995 r., był modyfikowany czterokrotnie, po raz ostatni 21 marca 2000 r. Program ma na celu dostosowanie już istniejącej infrastruktury do obecnych warunków rynkowych poprzez taką zmianę sektora naftowo-paliwowego, by w przyszłości możliwe było zdywersyfikowanie dostaw paliw na rynek polski.    Zgodnie z intencją programu podstawowym celem restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstw sektora naftowego jest zapewnienie możliwości jej trwałego rozwoju w warunkach wolnego rynku z uwzględnieniem zobowiązań przyjętych przez Rzeczpospolitą Polską na mocy Układu Europejskiego.    Realizacja programu powinna była w szczególności:    - zapewnić wpływy do budżetu państwa,    - zapewnić ochronę zdolności wytwórczych sektora,    - zagwarantować efektywną działalność rafinerii,    - zapewnić ochronę interesów konsumentów,    - zapewnić odpowiednią jakość paliw płynnych produkowanych w Polsce,    - zapewnić bezpieczeństwo energetyczne kraju poprzez wzmocnienie systemu logistycznego dostaw ropy i paliw płynnych,    - zapewnić ochronę środowiska naturalnego,    - oraz doprowadzić do maksymalizacji wzrostu wartości rafinerii w dłuższym czasie.    Zmiany programu miały na celu dostosowanie go do zaistniałych na rynku warunków, między innymi polegających na braku zainteresowania w pierwszym przetargu ofertą sprzedaży Rafinerii Gdańskiej. W związku z powyższym w zmianach, które nastąpiły w lutym 2000 r., założono, jako opcję, możliwość udostępniania akcji Rafinerii Gdańskiej poprzez ich wprowadzenie do obrotu na Giełdzie Papierów Wartościowych SA w Warszawie lub/i na giełdach zagranicznych oraz możliwość udostępnienia akcji poprzez zaproszenia do rokowań inwestorów. Założono również rozpoczęcie procesu prywatyzacji rafinerii w okresie drugiego półrocza 2000 r.    Zmiana objęła również strategię prywatyzacji w zakresie odnoszącym się do Polskiego Koncernu Naftowego, gdzie przyjęto, iż akcje zbywane w drugiej transzy będą zbyte dopiero w drugiej połowie 2000 r. na Giełdzie Papierów Wartościowych SA w Warszawie, jak też na giełdach zagranicznych. Postanowienie to zostało zrealizowane w połowie ubiegłego roku.    W marcu 2000 r. przyjęto również zapisy wskazujące na konieczność zapewnienia warunków konkurencji w sektorze. Na wniosek Komitetu Badań Naukowych przewidziano możliwość powołania zespołu międzyresortowego w celu wypracowania planu uwzględnienia w procesach restrukturyzacyjnych i prywatyzacyjnych sektora naftowego instytutów naukowych i badawczych pracujących na rzecz sektora.    Podejmowane przez rząd polski działania na rynku paliwowym w 2000 r. spowodowały zwiększenie bezpieczeństwa energetycznego kraju, o czym może świadczyć: zmniejszenie importu paliw (o 42% w stosunku do roku poprzedniego) w powiązaniu ze wzrostem przerobu ropy naftowej (o 9,1% więcej niż w 1999 r.). W stosunku do własnej łącznej produkcji paliw silnikowych import benzyn w 2000 r. wyniósł niespełna 16%, a oleju napędowego i jego komponentów tylko 5%.    Struktura własnościowa sektora:    Nafta Polska SA - 100% skarb państwa,    PKN ORLEN SA - 10,4% skarb państwa, 18,1% Nafta Polska,    Rafineria Gdańska SA - 10% skarb państwa, 75% Nafta Polska,    Rafineria ˝Jedlicze˝ SA - 10% skarb państwa,    Rafineria ˝Trzebinia˝ SA - 10% skarb państwa,    Rafineria ˝Czechowice˝ SA - 10% skarb państwa, 75% Nafta Polska,    Rafineria ˝Jasło˝ SA - 10% skarb państwa, 75% Nafta Polska,    Rafineria ˝Glimar˝ SA - 10% skarb państwa, 75% Nafta Polska    DEC Spółka z o.o. - 100% Nafta Polska,    ˝Naftobazy˝ spółka z o.o. - 100% Nafta Polska,    PERN ˝Przyjaźń˝ - 100% skarb państwa,    Petrobaltic - 100% skarb państwa.    Jak wynika z powyższego zestawienia skarb państwa utrzymuje bezpośrednią lub pośrednią kontrolę nad wszystkimi przedsiębiorstwami sektora poprzez utrzymanie pakietów akcji lub udziałów. Skarb państwa posiada udziały/akcje na poziomie co najmniej 10%, wobec czego nie istnieje przewidziana w nowym Kodeksie spółek handlowych możliwość skorzystania przez innych akcjonariuszy z opcji przymusowego wykupu akcji. Skarb państwa wykonuje nadzór właścicielski poprzez uczestnictwo swoich przedstawicieli w radach nadzorczych powyższych spółek (w sposób bezpośredni lub pośredni):    PKN ORLEN SA - 5 osób skarb państwa,    Rafineria Gdańska SA - 2 osoby skarb państwa, 4 osoby Nafta Polska,    Rafineria ˝Jedlicze˝ SA - 1 osoba skarb państwa, 1 osoba Nafta Polska    Rafineria ˝Trzebinia˝ SA - 1 osoba skarb państwa,    Rafineria ˝Czechowice˝ SA - 1 osoba skarb państwa, 5 osób Nafta Polska,    Rafineria ˝Jasło˝ SA - 1 osoba skarb państwa, 3 osoby Nafta Polska    Rafineria ˝Glimar˝ SA - 1 osoba skarb państwa, 3 osoby Nafta Polska,    DEC spółka z o.o. - 1 osoba skarb państwa, 4 osoby Nafta Polska,    ˝Naftobazy˝ spółka z o.o. - 1 osoba skarb państwa, 2 osoby Nafta Polska,    PERN ˝Przyjaźń˝ - 1 osoba skarb państwa,    Petrobaltic - 3 osoby skarb państwa.    Jak wskazano powyżej polski rynek produkcji i dystrybucji produktów naftowych charakteryzuje się deficytem paliw. Powoduje to, że rynek ten jest rynkiem atrakcyjnym dla kapitału zagranicznego. Fakt istnienia w Polsce deficytu produkcji powoduje, że niezbędny jest import produktów, przy czym głównymi źródłami importu są kraje sąsiedzkie posiadające znaczną nadwyżkę w zakresie produkcji benzyn, w szczególności Szwecja, Finlandia, Litwa, Republika Słowacka oraz Niemcy (mimo deficytu własnego w wysokości ok. 3 mln ton). Sytuacja w zakresie olejów napędowych jest podobna, jednakże poziom importu jest niższy.    Analizując sektor przerobu i dystrybucji ropy naftowej w Europie Środkowej, należy wyodrębnić trzy bloki regionalne, które powinny być brane pod uwagę ze względu na ich wpływ na sytuację w Polsce. Te trzy bloki, to: Skandynawia, kraje położone na wschód od Polski oraz kraje graniczące z Rzecząpospolitą Polską na zachodzie i południu.    Skandynawia: we wszystkich tych krajach istnieje nadwyżka produkcji w zakresie benzyn oraz olejów napędowych (bez Danii), a ponadto w Szwecji znacząca nadwyżka olejów opałowych - może więc istnieć presja skierowania tych nadwyżek na rynek polski.    Rafinerie w krajach graniczących z Polską od wschodu stanowią potencjalne źródło podaży z uwagi na fakt istnienia co najmniej trzech dużych ośrodków przerobu ropy naftowej (odpowiednio 15, 16 i 25 mln ton ropy rocznie). Jednakże z powodu niskiego poziomu inwestycji oraz niedoborów w zakresie dostaw ropy, a także niskiej jakości produktów aktualnie wykorzystują część swoich możliwości.    Region na zachód i południowy zachód od Polski jest to rynek o szczególnym znaczeniu pod względem wpływu na rynek paliw w Polsce. Głównym powodem jest fakt, że większość rafinerii jest zaawansowana technologicznie i produkuje wyroby o wysokiej jakości. Warto zwrócić uwagę na dużą nadwyżkę w zakresie produkcji benzyn na Słowacji. Również pewna część nadwyżki produkcji benzyn z rafinerii w Schwedt może być skierowana na zachodnie tereny Polski. Podobnie jak w przypadku benzyn występuje na Słowacji i Węgrzech nadwyżka średnich destylatów. Należy się spodziewać, że część produkcji będzie eksportowane na tereny Polski.    Mimo powyższego nieodzowne wydaje się wskazać, że przerób ropy w 2000 r. oraz zmiana w stosunku do produkcji roku poprzedniego wygląda następująco:    PKN ORLEN SA - 12 519,9 tys. ton (104,3%),    Rafineria Gdańska SA - 4 245,0 tys. ton (129,1%),    Rafinefia ˝Jedlicze˝ SA - 126,7 tys. ton (95,8%),    Rafineria ˝Trzebinia˝ SA - 400,0 tys. ton (107,5%),    Rafineria ˝Czechowice˝ SA - 648,4 tys. ton (103,4%),    Rafineria ˝Jasło˝ SA - 95,1 tys. ton (95,4%),    Rafineria ˝Glimar˝ SA - 130,9 tys. ton (96,7%).    Niezbędne będzie tu również przedstawienie ilościowej struktury rynku detalicznego w Polsce kształtującej się następująco: stacje niezależne - 57%, PKN ORLEN - 31%, Rafineria Gdańska - 4%, BP i Shell - 2%, Statoil, Aral, Jet i Preem/VA Po - 1% oraz DEA, Esso i Neste - poniżej 1%.    Na rynkach krajów Europy Środkowej kształtuje się to następująco:    Słowacja - Slovnaft Group - 49%, stacje niezależne - 22%, OMV - 10%, Shell - 5%, Avanti - 4%, MOL, Jet, Aral i Transpetrol - 2% oraz Esso i Tamoil - 1%. Na Węgrzech sytuacja w tym zakresie przedstawia się następująco: stacje niezależne - 45%, MOL - 22%, Shell i OMV - 7%, Agip - 5%, Total, Aral i Avanti - 3%, Esso i Jet - 2% oraz Tamoil - 1%. W Republice Czeskiej struktura rynku detalicznego przedstawia się następująco: stacje niezależne - 43%, Benzina a.s. - 19%, Benzina s.p. - 10%, OMV - 6%, Shell - 4%, Petra, Jet i Aral - 3%, Slovnaft, Esso i Agip - 2%, Tamoil, DEA i Total - 1% oraz Paramo i Avanti - poniżej 1%.    Jak wynika z powyższego porównania polski rynek charakteryzuje się dużym rozproszeniem operatorów (ilością stacji niezależnych) w stosunku do innych analogicznych rynków. Udział PKN ORLEN SA nie odbiega od tendencji występujących w analizowanych rykach detalicznych. Natomiast udział Rafinerii Gdańskiej SA jest nieznaczny.    Trendy na rynku paliwowo-naftowym wskazują obecnie na globalizację i spodziewaną konsolidację tego sektora w Europie Środkowowschodniej.    Mam nadzieję, iż przedstawione wyżej dane dają asumpt do stwierdzenia, iż bezpieczeństwo na rynku paliwowym zostało przez rząd polski zapewnione.    Z poważaniem    Minister    Aldona Kamela-Sowińska    Warszawa, dnia 30 marca 2001 r.