Debaty sejmoweIX Kadencja

Interpelacja w sprawie nowelizacji ustawy o postępowaniu w sprawach nieletnich

   Szanowna Pani Minister! W związku z pracami nad nowelizacją ustawy o postępowaniu w sprawach nieletnich pragnę zwrócić uwagę pani minister na następujące kwestie, z którymi zwrócili się do mnie zielonogórscy policjanci. Sądzę, że przedstawione poniżej kwestie powinny zostać rozpatrzone szczególnie wnikliwie jako zgłoszone przez środowisko bezpośrednio zainteresowane i na co dzień stykające się z podobnymi problemami.    Przepisy ustawy o postępowaniu w sprawach nieletnich dotyczą wyłącznie osób nieletnich, które dopuściły się czynów karalnych bądź są osobami zagrożonymi demoralizacją. Natomiast żadne przepisy nie normują postępowania z udziałem osób nieletnich w przypadku powoływania ich na świadków zdarzenia lub przesłuchania w charakterze pokrzywdzonych. Wobec nich stosuje się przepisy Kodeksu postępowania karnego na takiej samej zasadzie jak wobec osób dorosłych.    1. Zdaniem przedstawicieli zielonogórskiej Policji w stosunku do osób niepełnoletnich powinna być wyłączna konfrontacja na rzecz obligatoryjnego nakazania niejawnego przeprowadzania czynności okazania (np. lustro weneckie, zdjęcia, zapis audiowizualny).    ˝W doktrynie wskazuje się, że konfrontacja nie jest wskazana, gdy relacje różnią się tym, że jedna strona jest stanowcza, a druga chwiejna, jedna wyczerpująca, a druga zawiera luki, lub obie relacje są niekategoryczne. Nie ma w takich wypadkach sprzeczności, a konfrontacja byłaby środkiem wywierania sugestii i mogłaby w konsekwencji doprowadzić do uzgodnienia relacji przez osoby zmierzające do matactwa˝ (M. Kulicki: Szczególne formy... PP 1988, nr 7 s. 39).    Moim zdaniem niebezpieczeństwo wywierania presji zachodzi w szczególności w przypadku osób nieletnich. Z policyjnego doświadczenia wynika, że bardzo często konfrontację z udziałem nieletniego i sprawcy przestępstwa wykonuje się w sprawach o znęcanie się nad rodziną lub o czyny lubieżne wobec dziecka wykonywane najczęściej przez osobę najbliższą (ojca, wujka, brata). Konfrontacja - jako szczególny rodzaj przesłuchania - ma na celu wyjaśnienie rozbieżności w zeznaniach świadka lub pokrzywdzonego i podejrzanego, mając jednak na uwadze dobro nieletniego należy zadać pytanie:    Czy nie byłoby uzasadnione, aby w stosunku do osób małoletnich w ogóle zrezygnować z konfrontacji, z wyłączeniem sytuacji, gdy na konfrontację zgodzi się specjalista psycholog?    2. Zdaniem wielu osób, na co dzień mających kontakt z tą problematyką, przesłuchanie nieletniego, a w szczególności konfrontacja, każdorazowo winny odbywać się w obecności biegłego psychologa. Osoby nieletnie są przecież osobami o nieukształtowanej, chwiejnej osobowości, ponadto zgodnie z art. 189 pkt 1 K.p.k. ˝nie odbiera się przyrzeczenia od osób, które nie ukończyły 17 lat˝.    ˝Objęcie zakazem nieletnich łączy się z tym, że z uwagi na młody wiek mogą nie zdawać sobie sprawy ze znaczenia i wagi przyrzeczenia˝ (Ryszard A. Stefański: K.p.k. z komentarzem pod red. prof. dr hab. Zbigniewa Gostyńskiego, t. I, s. 510).    Ponadto z orzecznictwa Sądu Najwyższego wynika, iż ˝mimo fakultatywnego brzmienia art. 174.3 (ob. 192.2) K.p.k. przesłuchanie świadka z udziałem biegłego lekarza lub biegłego psychologa może być, a nawet niekiedy jest, wręcz obowiązkiem sądu. Musi to być jednak uzasadnione okolicznościami sprawy wskazującymi na istnienie uzewnętrznionych (a zwłaszcza odpowiednio udokumentowanych) wątpliwości, mogących świadczyć o możliwości wystąpienia u świadka zaburzeń w tych sferach, o których traktuje omawiany przepis, będący jednym z instrumentów umożliwiających ustalenie prawdy˝. (wyr. SN z 23 listopada 1984 r. Rw 444/84, OSNKW 1985, nr 5-6, poz. 43).    Jeżeli zatem Kodeks postępowania karnego, jak również wybitni specjaliści z tej dziedziny prawa kwestionują pełną wiarygodność osób małoletnich jako świadków, co więcej Sąd Najwyższy w swoim orzeczeniu widzi wręcz obowiązek udziału biegłego psychologa w wielu określonych sytuacjach, pojawia się kolejne pytanie:    Czy nie należałoby tak znowelizować przepisów ustawy, by przesłuchanie bądź konfrontacja z udziałem osób małoletnich mogły odbywać się wyłącznie w obecności psychologa?    3. Należy zwrócić uwagę również na fakt, że po przeprowadzonym postępowaniu przygotowawczym, w którym dziecko poddano przesłuchaniu, okazaniu, konfrontacji lub testom psychologicznym, sytuacja powtarza się podczas postępowania przed sądem. W obecności nowych, obcych osób oraz samego oskarżonego, małoletni musi jeszcze raz przeżywać sytuacje traumatyczne. Mając powyższe na uwadze:    Czy w niektórych sytuacjach wystarczającym dowodem nie byłoby odczytanie przed sądem zeznań nieletniego z przeprowadzonego dochodzenia wraz z opinią biegłego psychologa o wiarygodności zeznań?    Szanowna pani minister, na podstawie własnych spostrzeżeń oraz informacji uzyskanych z Komendy Miejskiej Policji w Zielonej Górze stwierdzam, że obecny stan prawny nie chroni interesów osób małoletnich, a zachowanie dotychczasowej procedury procesowej przez policję, prokuraturę i sąd może wyrządzić dzieciom dodatkową krzywdę moralną, która sumuje się z krzywdą doznaną wskutek działania sprawcy.    Reasumując, czy zatem nie zachodzi konieczność umieszczenia w ustawie o postępowaniu w sprawach nieletnich przepisów jasno określających czynności procesowy z udziałem osób małoletnich (świadków i pokrzywdzonych)?    Licząc na zrozumienie pani minister, przesyłam wyrazy szacunku    Poseł Czesław Fiedorowicz    Zielona Góra, dnia 10 stycznia 2000 r.