Debaty sejmoweIX Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie krytycznej sytuacji małych wiejskich gorzelni

   W odpowiedzi na interpelację posła Seweryna Kaczmarka w sprawie krytycznej sytuacji małych gorzelni, przekazaną przy piśmie pana marszałka nr SPS-0202-6926/01 z dnia 27 lipca br., uprzejmie informuję, co następuje:    Sytuacja polskiego gorzelnictwa wiąże się bezpośrednio z ogólną kondycją krajowej branży spirytusowej. Efektem tego było wstrzymanie w 1999 r. produkcji w ponad 50% gorzelni rolniczych, co z kolei spowodowało znaczące zmniejszenie zużycia surowców rolniczych przeznaczonych do produkcji spirytusu.    W całym sektorze spirytusowym od 1998 r. zaznacza się tendencja spadkowa sprzedaży wyrobów spirytusowych. W ostatnich latach znacznemu pogorszeniu uległy wskaźniki rentowności sprzedaży netto. Do głównych przyczyn pogorszenia sytuacji ekonomiczno-finansowej branży spirytusowej należy zaliczyć:    - wysokie obciążenie wyrobów spirytusowych podatkami (podatek akcyzowy stanowi ok. 70% przychodów ze sprzedaży),    - przemyt wyrobów spirytusowych i nielegalną produkcję,    - niższy popyt na wyroby spirytusowe (m.in. zmiany w strukturze spożycia wyrobów alkoholowych, polegające na zmniejszeniu spożycia wyrobów wysokoprocentowych na rzecz wina i piwa).    Głównymi producentami spirytusu surowego w Polsce są niewielkie gorzelnie mieszczące się na terenach wiejskich. Gorzelnie te prowadzone są przez podmioty prywatne, a rynek spirytusu surowego cechuje bardzo wysoka konkurencyjność. Przekłada się to na efekt produkcyjny w ten sposób, że na rynku spirytusu surowego znajduje się tylko tyle spirytusu, na ile jest zapotrzebowanie. W efekcie w Polsce nie występują nadwyżki spirytusu surowego, a jedynie gorzelnie posiadają wolne moce produkcyjne, które przy sprzyjających warunkach ekonomicznych mogłyby być wykorzystane.    Wyodrębniony program ratowania małych wiejskich gorzelni nie został opracowany, ponieważ ich sytuacja ekonomiczno-finansowa, jak wcześniej wyjaśniono, ściśle zależy od kondycji całej branży spirytusowej, zaś program prywatyzacji ten branży został rozpisany na najbliższe trzy lata.    Rolnicy, którzy oprócz gospodarstwa rolnego posiadają również gorzelnie, mogą ubiegać się o kredyty oferowane przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. Nie są to jednak kredyty przeznaczone na modernizację gorzelni, gdyż osoby prowadzące gorzelnie rolnicze są przedsiębiorcami w świetle prawa działalności gospodarczej, a nie rolnikami (art. 2 i 3 ustawy z dnia 19 listopada 1999 r. Prawo o działalności gospodarczej, DzU nr 101, poz. 1178, z późn. zm.).    Zmniejszające się z roku na rok zużycie spirytusu surowego na potrzeby spożywcze bezpośrednio odbija się na zmniejszeniu produkcji gorzelni, a tym samym pogarsza ich kondycję. Mając na uwadze powyższe, Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi szczególne znaczenie przywiązuje do stworzenia możliwości zbytu spirytusu na cele niespożywcze. Trwający od początku lat 90. rozwój paliwowego kierunku wykorzystania etanolu największe efekty przyniósł w 1997 r., kiedy do benzyn dodano ponad 110 mln litrów spirytusu.    W 2000 r. produkcję spirytusu odwodnionego prowadziło 13 podmiotów gospodarczych, a ogólna sprzedaż etanolu na cele paliwowe wyniosła 48 mln litrów (w 1999 r. - 86 mln litrów). Widoczny spadek produkcji spirytusu na cele paliwowe spowodowany jest głównie ograniczeniem popytu ze strony głównych producentów paliw. Naczelnym zarzutem stawianym przez producentów paliw wobec technologii wykorzystania etanolu jako dodatku do benzyn w postaci spirytusu odwodnionego jest jego higroskopijność.    Od 1 stycznia 2001 r., zgodnie z rozporządzeniem ministra finansów z dnia 22 grudnia 2000 r. w sprawie podatku akcyzowego (DzU nr 119, poz. 1259) w § 29 ust. 1 pkt 3 zwalnia się od podatku akcyzowego w części odpowiadającej kwocie 91,00 zł od każdego 1000 litrów:    - etylinę z zawartością od 8% eteru etylo-tert-butylowego (EETB),    - oraz benzynę bezołowiową od 2% eteru etylo-tert-butylowego (EETB).    Tym samym umożliwiono wykorzystanie eteru produkowanego na bazie spirytusu surowego jako dodatku do benzyn. Wykorzystanie EETB nie niesie ze sobą negatywnych cech technologicznych, jakie towarzyszyły wykorzystaniu spirytusu odwodnionego.    Rząd, zdając sobie sprawę z powyższych uwarunkowań destabilizujących ten rynek, w grudniu ubiegłego roku powołał międzyresortowy zespół, który przygotował raport pt. ˝Sytuacja i problemy branży spirytusowej˝. Raport ten zawiera informacje na temat sytuacji branży spirytusowej, ze szczególnym uwzględnieniem procesu prywatyzacji PP˝Polmos˝, obciążeń fiskalnych związanych z produkcją spirytusu surowego (m.in. podatek akcyzowy) oraz ochrony rynku krajowego przed przemytem wyrobów spirytusowych.    Materiały przedstawione w tym raporcie przez Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi wykazują negatywny wpływ spadku produkcji w tej branży na gorzelnie rolnicze i związane z tym obniżenie możliwości zagospodarowania surowców rolniczych. Celem załączonego przez ministerstwo materiału było wykazanie, że podstawowym kierunkiem zagospodarowania spirytusu rolniczego w kontekście zmniejszenia jego zużycia na cele spożywcze może być wykorzystanie spirytusu jako dodatku do benzyn poprzez stosowanie ulg finansowych związanych z taką działalnością.    Zamiarem autorów raportu było wypracowanie systemowych działań w stosunku do branży spirytusowej na podstawie analizy obecnej sytuacji w tym sektorze. Uznano za celowe podjęcie działań w szczególności w zakresie:    - publicznego wsparcia finansowego procesów restrukturyzacji przedsiębiorstw branży,    - przyspieszenia procesów prywatyzacyjnych prowadzonych w taki sposób, aby zapewniły dobrą kondycję finansową przedsiębiorstw przemysłu spirytusowego oraz dawały gwarancję dla polskich producentów rolnych w zakresie dostawy surowców,    - przeanalizowania wpływu wzrostu obciążeń fiskalnych związanych z tą produkcją (m.in. podatek akcyzowy) na sytuację ekonomiczną przedsiębiorstw,    - ochrony rynku krajowego przed przemytem wyrobów spirytusowych.    Podjęcie wskazanych w raporcie działań i skuteczna realizacja rozwiązań wypracowanych przez zespół międzyresortowy powinny wpłynąć na poprawę sytuacji branży spirytusowej, a tym samym polskich gorzelni.    Ponadto należy dodać, że we wrześniu 2000 r. Rada Ministrów przyjęła dokument pt. ˝Strategia rozwoju energetyki odnawialnej˝. W dokumencie tym zawarto zapis o wprowadzeniu obowiązku komponowania wszystkich benzyn silnikowych z alkoholem i określeniu warunków realizacji tego obowiązku. MRiRW zadeklarowało ze swej strony pełny udział w realizacji nakreślonych tam zadań, które pozwolą m.in. na znalezienie bardziej efektywnych metod wykorzystania płodów rolnych na cele niespożywcze.    Zgodnie z deklaracjami głównych producentów paliw, tj. Rafinerii Gdańskiej SA i Polskiego Koncernu Naftowego ˝ORLEN˝, zastosowanie etanolu w postaci odwodnionej oraz jako EETB pozwoli na zagospodarowanie w 2001 r. ok. 68 mln litrów spirytusu (w 2000 r. - 48 mln l).    Jednocześnie informuję, że rząd podejmuje szereg działań związanych z ochroną i rozwojem polskiego rolnictwa i przemysłu przetwórstwa artykułów rolnych. Kontynuowano rozpoczęte w ubiegłym roku kompleksowe działania na rzecz ochrony rynku krajowego przed nadmiernym, a przede wszystkim tanim importem, zwłaszcza takich produktów rolno-spożywczych, które są podstawą egzystencji polskich rolników oraz krajowych jednostek kupujących i przetwarzających produkty rolne. W 2001 r. weszło w życie rozporządzenie MRiRW zmieniające rozporządzenie w sprawie określenia wykazu towarów rolnych przywożonych z zagranicy, na które mogą być nałożone opłaty celne dodatkowe (DzU z 2001 r. nr 20, poz. 241), a z dniem 1 stycznia 2001 r. weszło w życie rozporządzenie ministra gospodarki z dnia 30 grudnia 2000 r. w sprawie ustanowienia automatycznej rejestracji obrotu w przywozie niektórych towarów rolnych.    Rozporządzenia te pozwolą na odpowiednią reakcję w sytuacji, gdy oficjalne dane dotyczące wielkości importu wskażą na nadmierny lub zbyt tani import, powodujący zakłócenia na rynku danego produktu.    Przekazując powyższe, wyrażam nadzieję, że wyczerpująco poinformowałem pana marszałka i pana posła o przywiązywaniu wielkiej wagi do sytuacji małych gorzelni wiejskich oraz zwiększenia zużycia spirytusu na cele niespożywcze.    Podsekretarz stanu    Feliks Klimczak    Warszawa, dnia 14 sierpnia 2001 r.