Debaty sejmoweIX Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie nieprawidłowości w organach administracji rządowej wykazanych przez NIK

   W odpowiedzi na interpelację z dnia 18 marca 2002 r. posła na Sejm Rzeczypospolitej Polskiej pana Stanisława Piosika dotyczącą funkcjonowania kontroli w urzędach administracji rządowej, sformułowaną w układzie 4 pytań, z upoważnienia prezesa Rady Ministrów uprzejmie informuję:    1. Uprawnienia kontrolne prezesa Rady Ministrów określone zostały w ustawie z dnia 8 sierpnia 1996 r. o Radzie Ministrów (DzU z 1999 r. nr 82 poz. 929, ze zm.), która w art. 29 m.in. stanowi: ˝Do zadań, które z upoważnienia prezesa Rady Ministrów realizuje kancelaria, należy w szczególności kontrola realizacji zadań wskazanych przez Radę Ministrów i prezesa Rady Ministrów oraz przedstawienie wyników z przeprowadzonych kontroli i przedkładanie propozycji doskonalenia metod kontroli˝ (pkt 1) i dalej ˝koordynacja działalności kontrolnej prezesa Rady Ministrów wobec organów administracji rządowej (pkt 9)˝.    Statut kancelarii nadany w dniu 7 listopada 2001 r. rozporządzeniem prezesa Rady Ministrów ustanawia w strukturze Kancelarii Departament Kontroli, Skarg i Wniosków, który wykonuje zadania kontrolne wobec innych organów administracji rządowej, a także realizuje kontrolę wewnętrzną na podstawie okresowych planów kontroli każdorazowo zatwierdzanych przez szefa kancelarii. Kontrolą objęte są zadania wskazane przez Radę Ministrów, prezesa Rady Ministrów i kierownictwo Kancelarii Prezesa Rady Ministrów. W ramach funkcji koordynacyjnych Departament Kontroli, Skarg i Wniosków analizuje plany i sprawozdania z kontroli przeprowadzanych przez organy administracji rządowej. Analizowane są także wyniki kontroli przeprowadzonych przez Najwyższą Izbę Kontroli, które prezes NIK przesyła prezesowi Rady Ministrów do wiadomości. Przykładowo w roku bieżącym przeanalizowano 18 takich informacji, nadesłanych w I kwartale br. W ramach analiz sprawdza się m.in., czy ministrowie i kierownicy urzędów centralnych podjęli działania w celu wykorzystania wyników kontroli, a w uzasadnionych przypadkach prezes Rady Ministrów zobowiązuje właściwe organy administracji rządowej do poinformowania go o sposobie wykorzystania ustaleń Najwyższej Izby Kontroli.    Departament Kontroli, Skarg i Wniosków (do dnia 7 listopada 2001 r. - Departament Kontroli i Nadzoru) przeprowadził w 2001 r. 19 kontroli, w tym 5 kontroli wewnętrznych w jednostkach organizacyjnych kancelarii, a także w Gospodarstwie Pomocniczym Kancelarii Prezesa Rady Ministrów. Wyniki kontroli były każdorazowo przedkładane szefowi kancelarii, który z upoważnienia prezesa Rady Ministrów podejmował stosowne działania nadzorcze. W przypadku kontroli wewnętrznych do działań takich zobowiązany jest dyrektor generalny. Plan pracy Departamentu Kontroli, Skarg i Wniosków na I półrocze 2002 r. przewiduje 20 kontroli, w tym 10 wewnętrznych. Kontrole będą miały charakter problemowy lub sprawdzający realizację zaleceń pokontrolnych.    2. Zadania dyrektora generalnego urzędu są określone w ustawie z dnia 18 grudnia 1998 r. o służbie cywilnej (DzU z 1999 r. nr 40, poz. 482, ze zm.). Art. 20 powołanej ustawy przewiduje m.in., że dyrektor generalny sprawuje bezpośredni nadzór nad komórkami organizacyjnymi i prowadzi kontrolę wewnętrzną. W swej działalności dyrektor generalny podlega bezpośrednio ministrowi, kierownikowi urzędu centralnego lub wojewodzie. Ponadto odpowiedzialność dyrektora generalnego za funkcjonowanie jednostek organizacyjnych urzędu jest oceniana w ramach kontroli wykonania budżetu, jaką rokrocznie przeprowadza Najwyższa Izbę Kontroli we wszystkich urzędach administracji rządowej. Protokoły z tych kontroli są źródłem informacji m.in. o działalności dyrektorów generalnych poszczególnych urzędów.    3. Z informacji posiadanych przez Departament Kontroli, Skarg i Wniosków wynika, że w większości ministerstw i urzędów centralnych funkcjonują wyodrębnione komórki kontroli resortowej, w tym wewnętrznej. Ich usytuowanie oraz sposób wykonywania zadań są uregulowane aktami prawnymi różnego rzędu (wytyczne, zasady, decyzje, zarządzenia ministrów lub dyrektorów generalnych). W 2001 r. jednostki organizacyjne ministerstw przeprowadziły 688 kontroli, w tym 160 wewnętrznych. Kontrole były także wykonywane przez urzędy centralne podlegające nadzorowi prezesa Rady Ministrów. Informacje nadesłane z 10 urzędów podają łącznie 266 kontroli, w tym 23 wewnętrzne, przeprowadzonych w 2001 r.    Ponadto w 559 jednostkach organizacyjnych - w ramach wypełniania swych zadań ustawowych - kontrolę przestrzegania postanowień ustawy o zamówieniach publicznych przeprowadził Urząd Zamówień Publicznych (od dnia 1 stycznia 2002 r. nadzorowany przez ministra spraw wewnętrznych i administracji). Większość kontroli dotyczyła realizacji zadań ustawowych, tym niemniej w ok. 35% jednostek przedmiotem odrębnym kontroli były zagadnienia finansowe. Ogółem w 2001 r. skontrolowano 3934 jednostki nadzorowane przez ministrów i kierowników urzędów centralnych, w tym w 2155 jednostkach kontrolowano realizację zadań ustawowych, natomiast w 1392 - zagadnienia finansowe. Ministrowie zlecili 356 kontroli w 1062 jednostkach organizacyjnych, a prezesi urzędów centralnych 129 kontroli w 2149 jednostkach (82% wszystkich kontroli).    Odpowiadając na pytanie o sposób wykorzystania wyników kontroli przez ministrów, zmuszony jestem przyznać, że podzielam obawy pana posła Stanisława Piosika, iż skuteczność kontroli w administracji nie jest zadowalająca. Wprawdzie ministerstwa i urzędy centralne poinformowały Kancelarię Prezesa Rady Ministrów o przeprowadzaniu w jednostkach kontrolowanych narad dotyczących ustaleń kontroli, wydaniu zaleceń pokontrolnych, w uzasadnionych przypadkach kierowaniu spraw do właściwych prokuratur, regionalnych izb obrachunkowych lub rzecznika dyscypliny finansów publicznych, tym niemniej z posiadanych informacji wynika, że w niewystarczającym stopniu kontrolowano w 2001 r. realizację zaleceń pokontrolnych.    Także z analiz nadesłanych materiałów Najwyższej Izby Kontroli wynika, że do nielicznych należą przypadki, kiedy kontrolowana działalność została oceniona pozytywnie. Do najczęściej występujących nieprawidłowości należy nieprzestrzeganie przepisów obowiązujących przy zawieraniu mów, w tym ustawy o zamówieniach publicznych. Niedostateczna jest dyscyplina finansowa ze strony dysponentów środków budżetowych, pomimo że zagadnienia te kontrolowane są przez NIK każdorazowo przy kontroli wykonania budżetu państwa przez urzędy administracji. Z analizowanych materiałów wynika, że nadal aktualna jest potrzeba wzmocnienia działań nadzorczych przez organy administracji rządowej, w tym kontroli przestrzegania ustaw i innych aktów prawnych. Pragnę zapewnić pana marszałka, że prezes Rady Ministrów zwraca uwagę ministrom i kierownikom urzędów centralnych na potrzebę zwiększenia skuteczności działań kontrolnych, w tym informowania o sposobie wykorzystania ich wyników.    4. Jedną z przyczyn niedomogów w tym zakresie jest niewątpliwie brak jednolitego systemu kontroli w administracji. Sejm RP w dniu 22 grudnia 2000 r. przyjął ustawę o zmianie niektórych upoważnień ustawowych do wydawania aktów normatywnych oraz o zmianie niektórych ustaw (DzU nr 120, poz. 1268), która w art. 75 ust. 1 stanowi, że: ˝z dniem wejścia w życie ustawy tracą moc uchwały Rady Ministrów oraz zarządzenia prezesa Rady Ministrów, ministrów i innych organów administracji rządowej, podjęte lub wydane przed dniem wejścia w życie Konstytucji RP, jeżeli zostały podjęte lub wydane bez upoważnienia ustawowego˝. Postanowienia w tym zakresie weszły w życie z dniem 30 marca 2001 r., co spowodowało utratę ważności m.in. uchwały nr 57 Rady Ministrów z dnia 23 maja 1983 r. w sprawie wykonywania kontroli przez organy administracji państwowej. W konsekwencji tego stanu prawnego brak jest od kwietnia ubiegłego roku możliwości egzekwowania wprost z upoważnienia działań wynikających z ustaleń kontroli.    Z dniem 1 stycznia 2002 r. na mocy ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o zmianie ustawy o finansach publicznych, ustawy o organizacji i trybie pracy Rady Ministrów oraz o zakresie działania ministrów, ustawy o działach administracji rządowej oraz ustawy o służbie cywilnej (DzU z 2001 r. nr 102, poz. 1116) wprowadzono w jednostkach sektora finansów publicznych nową instytucję, jaką jest audyt wewnętrzny. Jest to rodzaj działań kontrolnych, które mają zapewnić kierownikom jednostek organizacyjnych obiektywną i niezależną ocenę funkcjonowania tych jednostek, szczególnie w zakresie gospodarki finansowej, pod względem legalności, gospodarności, celowości, rzetelności i jawności.    Uprzejmie informuję, że rząd pana Leszka Millera docenia potrzebę wzmocnienia kontroli w administracji. M.in. w ˝Raporcie otwarcia˝ w rozdziale V pt. ˝Podstawowe funkcje państwa˝ zamieszczone zostało zobowiązanie następującej treści: ˝wśród spraw wymagających zmian jest wzmocnienie mechanizmów i instrumentów kontroli w administracji˝.    W ramowym Planie Pracy Rady Ministrów na rok 2002 (poz. 176), przyjętym przez Radę Ministrów w dniu 12 lutego br., znalazł się zapis stwierdzający, że w czerwcu 2002 r. zostanie rozpatrzony projekt ustawy o przeprowadzaniu kontroli organów administracji rządowej i samorządowej oraz urzędów obsługujących te organy, a także jednostek organizacyjnych podległych, podporządkowanych i nadzorowanych przez organy administracji rządowej i samorządowej. Wnioskodawcą i koordynatorem prac nad ustawą jest minister spraw wewnętrznych i administracji.    Pragnę nadmienić, że jednym z trudniejszych zagadnień w pracach nad projektem ustawy jest kwestia audytu, który - jako obowiązujący na mocy powołanej wyżej ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. - od 1 stycznia 2002 r. - powinien być uwzględniony w taki sposób, aby nowa ustawa kompleksowo regulowała problematykę kontroli w administracji.    Szef Kancelarii Prezesa RM    Marek Wagner    Warszawa, dnia 11 kwietnia 2002 r.