Debaty sejmoweIX Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie odszkodowania za straty poniesione przez mieszkańców wsi pacyfikowanych w czasie II wojny światowej przez III Rzeszę Niemiecką

   Szanowny Panie Marszałku! W odpowiedzi na pismo SPS - 0202 - 10121/05 z dnia 31 maja 2005 r., dotyczące interpelacji poselskiej pani poseł Haliny Murias w sprawie odszkodowania za straty poniesione przez mieszkańców wsi spacyfikowanych w czasie II wojny światowej przez III Rzeszę Niemiecką, przekazuję następujące wyjaśnienia:    Pacyfikacje wsi polskich wpisują się w tragiczną historię narodu polskiego obok obozów koncentracyjnych, wysiedleń, deportacji na roboty przymusowe i wielu innych rodzajów zbrodni popełnionych w stosunku do Polaków w czasie II wojny światowej. Rząd RP jest w pełni świadom ogromu krzywd, jakich doznały ofiary pacyfikacji i innych form prześladowań. Odpowiedzialność odszkodowawczą za te działania powinien jednak ponieść ich sprawca, czyli państwo niemieckie.    Wynagrodzenie szkód wojennych między państwami odbywa się w formie reparacji wojennych. Na mocy postanowień Konferencji Poczdamskiej z 1945 r. Polska otrzymała udział w reparacjach wypłacanych przez Niemcy dla ZSRR. W ramach reparacji nastąpiło również przejęcie własności majątku niemieckiego na tzw. Ziemiach Odzyskanych. W wyniku decyzji politycznej rządu PRL podjętej 23.08.1953 r. Polska zrzekła się reparacji od Niemiec ze skutkiem od 1 sierpnia 1954 r. Niezależnie od współczesnych ocen tego faktu, oświadczenie to jest do dziś skuteczne, nie ma więc obecnie możliwości występowania do Niemiec z żądaniami reparacyjnymi.    Natomiast sprawa uzyskania indywidualnych odszkodowań wojennych dla Polaków - ofiar III Rzeszy była poruszana w stosunkach polsko - niemieckich. W latach 1992 - 2002 więźniowie obozów koncentracyjnych i robotnicy przymusowi otrzymywali pomoc finansową z Fundacji ˝Polsko-Niemieckie Pojednanie˝, utworzonej na podstawie porozumienia polsko - niemieckiego z 16.10.1991 r. o pomocy humanitarnej dla szczególnie poszkodowanych ofiar prześladowania nazistowskiego w Polsce. Na mocy tej umowy Rząd RFN przekazał 500 mln ówczesnych marek zachodnioniemieckich na konto Fundacji, natomiast Polska zobowiązała się do niepopierania roszczeń swoich obywateli na płaszczyźnie międzynarodowej.    W latach 1999-2000 były prowadzone dodatkowe negocjacje na forum międzynarodowym, także z udziałem delegacji polskiej, które zakończyły się podpisaniem porozumienia pomiędzy USA a RFN w dniu 17.07.2000 r. Została powołana Fundacja Federalna ˝Pamięć, Odpowiedzialność, Przyszłość˝, przez którą strona niemiecka przekazała środki finansowe na wypłaty odszkodowań. Dokonywaniem wypłat w Polsce zajmowała się Fundacja ˝Polsko-Niemieckie Pojednanie˝. Według ustaleń wynikających z podpisanego w lipcu 2000 r. porozumienia możliwe było również składanie wniosków o odszkodowania za utratę majątku, nie dotyczyło to jednak szkód powstałych wskutek represyjnego niszczenia miast i wsi polskich przez okupanta.    Powyższe informacje wskazują, że sprawa pomocy finansowej dla obywateli polskich - ofiar zbrodni wojennych III Rzeszy była przedmiotem starań polskich rządów. Udało się jednak objąć wypłatami jedynie najbardziej poszkodowane osoby. W grupie tej nie znalazły się niestety ofiary pacyfikacji. Ponieważ w 1953 r. nastąpiło zrzeczenie się reparacji wojennych, nie jest możliwe występowanie z roszczeniami wobec Niemiec z tego tytułu. Nie jest również możliwe uzyskanie indywidualnych odszkodowań dla poszczególnych osób, ponieważ na podstawie wspomnianego porozumienia polsko-niemieckiego z 1991 r. ówczesny Rząd RP zobowiązał się wobec Rządu RFN, że ˝nie będzie dochodził dalszych roszczeń obywateli polskich, które mogłyby wynikać w związku z prześladowaniem nazistowskim˝ (zastrzegając jednocześnie, że nie powinno to oznaczać ograniczenia praw obywateli do indywidualnego dochodzenia roszczeń).    Rząd, dostrzegając krzywdy ofiar pacyfikacji, podobnie jak krzywdy ofiar innych zbrodni wojennych, nie może więc obecnie, ze względów natury prawnej, wystąpić z odpowiednimi roszczeniami wobec strony niemieckiej, a tylko państwo niemieckie, jako sukcesor III Rzeszy, która była sprawcą pacyfikacji i innych zbrodni wojennych, powinno ponieść odpowiedzialność za te działania.    Odniesienie pani poseł do wypłat rekompensat dla Zabużan nie jest w tej sytuacji adekwatne. Odmienny sposób traktowania osób poszkodowanych w wyniku pacyfikacji dokonywanych przez niemieckie wojska w czasie II wojny światowej oraz ˝Zabużan˝ ma swoje uzasadnienie w ich odmiennej sytuacji prawnej, określonej przez zasady ponoszenia odpowiedzialności międzynarodowej. Konsekwencją politycznych decyzji Wielkich Mocarstw, dotyczących powojennych zmian terytorialnych, była repatriacja Polaków z Kresów Wschodnich. Osoby decydujące się na repatriację do Polski traciły cały swój majątek, zarówno ruchomości, jak i nieruchomości (w tym również prawa własności gruntów, lasów itd.). Polska, przyjmując tę grupę obywateli na swoje terytorium w zmienionych po II wojnie światowej granicach, zobowiązała się w tzw. układach republikańskich (porozumieniach zawartych przez PKWN z dawnymi socjalistycznymi Republikami Rad: Ukraińską, Białoruską - 06.09.1944 r. i Litewską - 22.09.1944 r.) do kompensacji pozostawionego przez nich mienia. Obecne polskie przepisy dotyczące ˝Zabużan˝, a przede wszystkim przyjęta przez Sejm ustawa z 12 grudnia 2003 r. o zaliczaniu na poczet ceny sprzedaży albo opłat z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości Skarbu Państwa wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego (Dz. U. 2004 nr 6, poz. 39, z póź. zm.), stanowią wobec tego wykonanie ówczesnych zobowiązań. Projekt nowej ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami państwa polskiego, która uregulować ma ten problem zgodnie z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 15 grudnia 2004 r., jest obecnie przedmiotem prac parlamentarnych.    Ogrom zniszczeń, jakich doznała Polska w czasie II wojny światowej, wymaga kompleksowego podejścia do problemu ewentualnych rekompensat wojennych. Należy pamiętać, że straty materialne Polaków i państwa polskiego były nie tylko wynikiem pacyfikacji wsi, ale powstawały również na skutek innych działań, m.in. bombardowania i palenia polskich miast, niszczenia infrastruktury, dewastacji i grabieży zabytków oraz dzieł sztuki. Zarządzeniem nr 96 Prezesa Rady Ministrów z dnia 19.10.2004 r. został powołany Międzyresortowy Zespół do Spraw Strat Poniesionych w Wyniku II Wojny Światowej, którego zadaniem jest opracowanie metodologii szacowania materialnych i niematerialnych strat poniesionych przez państwo polskie i jego obywateli w wyniku II wojny światowej. Prace Zespołu, pod przewodnictwem Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji, stanowią początek długofalowych działań mających na celu ponowne oszacowanie polskich strat wojennych. Wszelkie decyzje odnośnie do ewentualnych rekompensat mogą być zatem podejmowane dopiero na dalszym etapie tych działań.    Z poważaniem    Minister    Adam Daniel Rotfeld    Warszawa, dnia 20 czerwca 2005 r.